Historia e Shqipërisë !!!

[King_Arthur]

COSTA BE TOMORI DE USA


BARBARITË GREKE NË SHQIPËRI


Parathënje


Të Dashur Këndonjës !

Atdheu tonë, Shqipërija e dashur, rojtur 500 vjet në tirani, nënë bajonetën e Turqisë, Flamurin tonë , i nderçim, dhe madhështor, i cili kur rontej Mbreti tonë Skënder Beu dërmoj heshtrat e Turqisë me 27 luftëra, më së fundi Turqia gjeti rastin ta groposnjë, pas vdekjes të ati mbret trim dhe kalorës i cili mbrojti nderin e Shqipërisë gjer në orën e fundit.

Dhe kështu që më 1400, më 1913, Shqipëria rojti nënë zgjedhën e Turqisë e cila na ndëroj të tëra zakonet tona. Na ndahu në dy parti: Myslymanë dhe të Kërshterë, na futi më një armiqësi të madhe midis të Krështerëve dhe Myslymanëve. Myslimanët Shqiptarë duke u verbuar nga lavdija që u dha Turqia, harruan atdhen’e tyre dhe punonin vetëm për nderin e Turqisë, duke shtypur popullin i cili i dërmuar dhe i shkelur nga këta tiranë, u shtrëngua të kërkojë një mprojtje të cilën nuk ju kurzye t’ia japë Kleri Grek.

Kleri Grek duke përzjerë fenë me kombësi, gjeti një rast të mirë, për të pagëzuar për së dyti Shqipëtarët duke dhënë emërin Grek, se kështu ka thënë Zoti Krisht. (Që ç’do orthodhoks është Grekë!). Pushtuan pra të Krështerët me anën e kishave dhe të skollave.

Të Krështerët Shqiptarë, duke u gjendur nga njëra anë nënë bajonetën e Turqisë, dhe nga ana tjatër si vëllezërit e tyre të djeshmit Myslymanët Shqiptarë duke nvarur pallën e Sulltan Muratit në qafë, po tregonëshin jo si Shqiptarë, po si kur qenë vet ata të ardhur prej Anadolli dhe zapëtuan Shqipërinë duke quajtur të Krështerët Shqipëtarë si robër. Kështu pra dhe të Krështerët Shqiptarë, duke u gjendur në mes të këtyre dy zjareve pushtuan verbërisht rasën e Klerit Grek, dhe çdo fjalë që deltej nga gojë e tyre qe e bërë ndër këta.

Ch’do njeri pra kur heth’ një farë në dhe vete me shpresë, që ajo farë do të mbinjë, do të ritet, dhe kur të arihet do të shihonjë pemët e saj. Kështu pra këtë farrë që u mbuall prej 5 shekujsh mbi kuris të Shqiptarëve, sot ardhi koha për të korrur. Farra azdis si kriza mbi kurriz të Shqipëtarëve, dhe Shqipëtarët duke pandehur se kjo farë krisje një ditë do t’i nxirtej në lumtësi, po i shërbenin me ç’do farë mënyrë për të mos humbur lumtësin’ e tyre.

Më 1912 Shtetet e Ballkanit u bashkuan tok edhe dekllaruan luftë kundra Turqisë, të cilën e dërmuan.

Në këtë luftë, Shqipëria u shkel, prej Greqisë, Sërbisë dhe Malit’ Zi. Përveç Vlorës dhe Beratit të cilat nuk’u shkelë.

Të dyja Imperatoritë fqinjë të Shqipërisë, Austria me Italinë duk me patur interesat e tyre, kur panë se më shuma tok’e Shqipërisë u shkel prej shteteve Ballkanit, nuk’ u mënuan por thirrë Ismail Qemalin dhe e këshilluan që të vintej në Vlorë dhe të dekllaronte Indipedencën e Shqipërisë.

Ismail Qemali pas këshillës që i dhanë u ngrit dhe vate në Vlorë më 7-të Vjeshtës së tretë dhe dekllaroj Indipedencën dhe ngriti Flamurin e Shqipërisë. Pastaj filloj dhe një Guvernë provizore që të Qeveriseshin ato vise të pa shkelura të Shqipërisë gjer sa t’i jepnin funt çështjes Shqiptare Fuqit’e mbëdha. Kur u mbarua Lufta Ballkanike, Fuqit’e mbëdha bënë një Konferencë në London për fatin e viseve që u shkelë prej Shteteve Ballkanit.

[King_Arthur]

Djelmuria Shqipëtare të mërguar nga Atdheu në Amerikë, Misir, Vllahi, Bullgari e gjetkë, duke me rojtur në atmosferë të paqme u përmëntnë shumë shpejt nga gjumi i pa përmendur që i kishte vënë propoganda e huaj. Kupëtuam se çdo njeri në këtë botë që krioj Zoti ju dha nga një gjuhë të cilën s’ka të drejtë njeri që ta ndallonjë. Kështu pra edhe neve si Komp nga ata më të vjetërit në Ballkan duhet të rojmë të lirë, me gjuhën tonë të bukur, në atdhenë tonë të dashur, me zakonet tona të larta. Edhe për të fituar këto, djemt’e Shqipërisë që ronin lark atdheut po përpiqeshin me gjithë fuqin’e tyre, me shoqërira, me protestime ndë Fuqitë e mbëdha, me telegrame në Konferencë të Londonit, ku ju luteshin që të mos na hithnin në nonjë zgjedhje tjatër, po të na jepnin lirinë tonë. Mundimet e gjithë Shqiptarëve nacionalistë nuk u vate kot, se në këtë konferencë Fuqit e mbëdha përfunduanë që Shqipëria duhet të ronjë e lirë, nënëshkruan rojtjen e Shqipërisë si një shtet i ri në Ballkan me kufi që do të bisedoheshin prapë në këtë Konferencë. Gjithë kjo Konferencë që vazhdoi 5 muaj ndau kufijtë e Shqipërisë të cilat janë këto që nga Korça në mest të urave edhe deltej në anën e Adriatikut në stillo. Përmblodhë këto qytete të Toskërisë: Korçën, Kolonjën, Leskovikun, Përmetin, Ginokastrën, Delvinën edhe Sarandën.

Për të ndarë vijat strategjike, vendosnë që të dërgojnë një Komision Internacional i cili me të mbaruar Konferenca u nis për në Shqipëri. Guverna Greke kur mësoj që Komisioni u nis për në Shqipëri për të ndarë viset zuri nga dhelpëritë, dha urdhër që trupat vullnetare që kish filluar me pahir të merrnin armët edhe të sheshitnin në për rugat e qytetit duke kënduar këngë Greqisht, ç’do njeri që sdinte greqisht të mos të deltej jashtë po të rinin mbyllur sa të shkontej komisioni. Në për rugat, në për portat kishin vënë nga një tabellë Frëngjisht dhe Greqisht ku thoshtej, bashkim me Greqinë ose vdekje. Po Komisioni ardhi i pa të gjitha po s’u a vari torbën. Bënë urdhërin që kishin, ndanë vijat, edhe shkuan. Pastaj ardhi çështja e mbretit, cilin ta dërgonin për fronin e Shqipërisë. Dhëndurë për fronin e Shqipërisë dullë një duzinë, po Fuqit’e Mëdha zgjodhën mbret për fronin e Shqipërisë prej Oborrit Gjerman, Prince Vilhem de Ëeid, Princesha Sofia dhe trashëgimtar’i fronit të cilin e quajtën Skënder Be. Kështu pra mbret i Shqipërisë vuri Kurorën e Skënder Beut dhe u nis për në fron të Shqipërisë, që i u përgatit në Durrës.

Gëzimi që patnë Shqiptarët e kulluar, nuku tregohet, bota ju dukej se qe e tyre, derthnin lot gasmorë, dhe përhironin Zotin që i vlerësoi të shikojnë Shqipërin e lirë, me mbret dhe mbretëreshë, dhe flamurin e groposur prej 500 vjet të valontej ndë gjithë viset e Shqipërisë.

Po ky gaz nuku mbajti shumë kohë, kjo liri na u duk si një ëndër e mirë që shikon njeriu natën, dhe kur zgjohet në mëngjes hidhërohet se i umbi të gjitha ato që pa natën e shkuar dhe është ajy që qe më parë. Kështu pra o të dashur këndonjës thirrja jonë na erdhi si ëndër dhe ëndër me përfundim tragjik se Shqipëria në vënt që ti shionjë pemët e lirisë u bë kasapanë të fëmijve të saj!…. Ch’do bari, ç’do lule, ç’do pyll, dhe ç’do mal u vaditnë me gjak prej grash, foshnja dhe burra që u masakruan prej armikut e Shqipërisë, prej Grekërve barbarë. Këtë librë që u jap sot Shqipëtarëve, për shkruan mjerimet e Shqipërisë jugës dhe shkakëtarët e këtyre janë këta.

[King_Arthur]

1). Fuqit’e mbëdha që krijuan një shtet me qëllim që të vdesë para se të lindet. Fuqitë e mbëdha po të donin me të vërtetë që të rontej Shteti Shqiptar do të bënin këto plane : Shqipëtarët (shumica e Shqipërisë) si një komp i pa ditur, një komp i rritur nënë bajonetën e Turqisë barbare, si një komp i rritur me propoganda të huaja që punonin dhe punojnë vetëm për botë dhe nuku kanë arirë në atë shkallë që të jenë dhe ata një komp si çdo komp tjatër në këtë botë. Natyrisht po të lesh fatin e një shteti ndër duart e këtyre që s’kanë njohur edhe veten e tyre, do të ç’katërrohet. Fuqitë e mbëdha pra duhej të dërgonin bashkë me organizatorët e xhandarmërisë Shqipëtare dhe një ushtri të vogël internacionale që të merrnin fren’e qeverisë Shqipëtare për pak kohë gjer sa të rregullonin pak shtetin. Pastaj t’i dorëzonin fren’e qeverisë mbretit të Shqipërisë. Po Fuqit’e mbëdha jo vetëm nuk i bënë këto, po dhe ca prej tyre me anën e përfaqësonjësve që kishin dërguar në Shqipëri nuku lanë gjë pa përdorur që të përmbysnin këtë shtet.

(2). Qeveria e Ismail Qemalit e cila në vent që të përkujdesej për organizimin e një xhandërmarije, ose një trupi ushtarak për sigurimin e shtetit Shqiptar, u muar me çështjen e kondicjonëvet historike të bankës e të tramvejve.

(3). Tradhëtor’i Shqipërisë Esat Toptani, i cili kur se Shqipërija zuri të lulëzonte, ky efiaet bëri një part kundra Shqipërisë dhe mbretit. Dekllaroj luftë që të përmbysë Fronin e atdheut të tij, të vriten vëlla me vëlla, edhe i të gjitha mjerimeve që u bënë në Shqipëri.

(4). Shqipëtarëve të vetë quajtur nacionalistë, agallarë e bejlerë, të cilët, kur se u bë Shqipëria shtet më vete, nuk e aruan zakon’e Turqisë, punuan vetëm për xhepin e tyre dhe shitnë atdhenë për një vezë të kuqe.

(5). Shqiptarët grekomanë të Shqipërisë së jugës, po unë në këtë librë flas vetëm për Grekërit dhe për Shqipëtarët Grekomanë, me anën e kësaj libre nuk desha të shtonj armiqësinë midis Shqipëtarëve dhe Grekërve, se këto mjerime do tu duken si ëndra, si përhalla o të dashur këndonjës, po janë të vërteta edhe më të shumta se ato se sa kam shkruar, se ati im më hodhi atje, dhe t’i shikoj me syt’e mija! …….edhe jam dëshmor, në këtë botë, edhe në të jetë përpara Zotit.

Shqiptarë, edhe juve djemtë tanë bres pas bresi kur të zini në gojë fjalën Grek mos harroni therrjet, djegiet dhe çnderimet.

[King_Arthur]

PROPOGANDAT TË USHTRISË GREKE NË SHQIPËRI TË JUGËS

Shkuan 5 muaj që kur Ismail Qemali vate në Vlorë dhe dekllaroj Indipendecën të Shqipërisë dhe ngriti Flamurin tonë kombëtar. Kjo ëndër që ushqenim na u mbush; po s’na durohej pa parë edhe me sytë tona. Ky shkak pra na shtrëngoj bashkë me ca atdhetarë të lëmë Amerikën dhe të vemi në Vlorë. Më 1 Gusht 1913 harritmë në Vlorë. Para se të shkellnin këmbët tona, dhen e atdheut tonë të dashur ndjemë një mallëngjim. Vapori qëndroj dhe arriti kaikja që të na merrte, duallmë nga vapori dhe rymë në kaike, kaiken e zbukuruam me flamurët kombëtare që kishim me vete, edhe pastaj mori udhën që t’i afrohet skelës. Pa harritur në skelë hodhëm sytë dhe pamë këstjellën e Vlorës, ku ishte ngritur flamuri tonë kombëtar, edhe era e Adriatikut po i jepte valja të ndryshme. Këtu sytë na u mbushën me lot, se një zëh na tingëllonte ndër veshët tona me fjallët mirësearthtë djemtë të mij në folenë tuaj. Në mes të këtij anthisiazmi kënduam këngën "Pranë Flamurit të Bashkuar". Duallmë në skelë dhe u drejtuam për në kështjellë për të vizituar Ismail Qemalin. Iamail Qemali na priti mirrë, na pyeti nga vinim dhe nga ç’vise të Shqipërisë qemë. I thamë vijmë nga Amerika dhe jemi nga Përmeti dhe nga Korça, pas shumë fjalimesh Ismail Qemali na tha këto: që të mos u dëshpëroni djem se për së shpejti do të marrim lajmën gazmorë që këto vise të Shqipërisë që gjenden sot nënë hijen e armikut tonë do t’i lëmë nënë hijen e këti flamuri. Rroftë Shqipëria! Rroftë Ismail Qemali! -thirrëm ne. Pastaj u drejtuam për në qytet, vamë për t’u çlodhur në një nga hotelet e këtij qyteti. Qeveria me gjithë qe me një pa rregullim nuku na dëshpëroj kur se qeverisej prej Shqipëtarësh. Duke shpresuar se duke shkuar koha dhe duke vënë rregullin, kështu do arrinte në atë shkallë që ëndëronim.

Pas katër dit ardhi lajma gasmore që Konferenca e Londonit i dha funt kufivet të Shqipërisë, dhe Korça, Kolonja, Leskoviku, Përmeti, Gjinokastra, Tepelena, Delvina, Himarra dhe Saranda i mbetnë Shqipërisë dhe Greqia u zotua që këto vise dot’i dorëzonjë me rregull dhe zyrtarisht ndër duar të xhandarmërisë Shqiptare. Kjo lajme gëzoj gjithë zemrat e Shqiptarëve, dhe atë mbrëma, bëmë përgatitje për një demostracion. Gjithë qyteti u sbukurua me Flamurë dhe me drita, gjithë populli u mbloth para gjykatores. Djemtë bënë një grup të veçantë, u vunë gjithë me sërë dhe çdo djalë mbante nga një qiri në dorë. Të dy djemtë udhëheqës mbanin nga një flamur në dorë. U nisnë djemtë përpara dhe prapa po u vintej populli. Sheshitmë gjithë rugat e qytetit duke kënduar kënkë kombëtare. Qëndruam para Konsujve të Austrisë dhe të Italisë të cilët na mirëpritnë duke dalë në ballkon dhe duke thirrur "Rroftë Shqipëria", dhe populli u përgjegj "Rroftë Austria dhe Italia" Kështu mbaroi demostracioni duke lënë një kujtim të pa arruar.

Zotimin që ju dha Greqia Fuqivet Mbëdha na dha një kurajo që të lëmë Vlorën dhe të vemi në Përmet, dhe atje të pritnim flamurin tonë dhe zyrtarët e Shqipërisë, po u gënjyem!

Më 15 Gusht lamë Vlorën dhe u nisëm për në Përmet, arritëm deri tek Hani i Babajt. Këtu qiraxhiu na qëndroj dhe na tha: "Ju lutem, vështroni mirrë se mos keni no një kartë Shqip ose Flamur se një çikë më poshtë është ushtëria Greke dhe çdo udhëtar që shkon ndër duart të atyre e qindrojnë dhe e shikojnë, po t’i gjejnë gjisendi e shpien në Kumandari në Këlcurë e cili e lith dhe e dërgon në Gjinokastrë."

Kur dëgjyam këto fjalë vështruam njëri tjatërin se këjo qe e para shigjetë që na çpoj zëmrën. U penduam që lamë Vlorën dhe rinim ndër duart e armikut për të vuajtur por qe vonë!… Inspektuam plaçkat tona dhe hoqëm çdo gjë që mund të na hidhte në rrezik dhe kështu u nismë si Krishti që vate në Jeruzalem me dashje për të vuajtur. Harrimeë tek karakolli i cili na qëndroj, na pyeti ç’njerëz qemë dhe nga vinim. Neve ju përgjigjëm që jemi të krështerë nga Përmeti, vijmë nga Vlora, dhe vemi në Përmet. Për fat të mirë gjetëm atje ca miq të cilët na shpëtuan dhe na lanë të lirë. Morëm rrugën e Përmetit që nga Këlcyra gjer në Përmet; u habitëm kur pamë se më çdo 5 minuta kalonim tabela me këto shkrime: Gërqisht dhe Frëngjisht (Bashkim me Greqinë ose vdekje).

Harrimë në Përmet. Të nesërmen na vjen një xhandar në shtëpi dhe më dorëzon një letër ftesë nga an’e Qeveritarit Grek. Në orën që më ftonin vajta në gjykatore. Në gjykatore qenë zyrtarët Grek dhe Komisioni Grekoman i Përmetit të cilët qenë këta: veqil i Dhespotit zoti Spiridhon, Vasil Stefani, Koço Bibi, dhe Qako Gërxhë. Hyra brënda dhe u dhashë vaftin dhe ndënja. Merr fjalën qeveritari dhe i thotë kryedivizionit Z. Mallama: "Ja na ardhi dhe një mik i ri." Z. Mallama u egërsua dhe më thotë:"

-Nga je?

-Nga Lausa, - ju përgjigja.

-Ku ke qënë?

-Në Amerikë.

-Kur ardhe dhe nga ç’anë?

-Nga Vlora.

-Duket që je dhe ti nga Turko-Albanonjtë.

-Jo jam i Krështerë.

-Po ç’diall propagande ju heq si magnit dhe punoni kundrë neve që u kemi hapur sytë?

-Kemi punuar që në kohë të Turqisë.- i thashë.

-Po tani ç’djall kërkoni.

-S’kërkojmë gjisendi - ju përgjegja.

-Qysh më thua "S’kërkoni gjisendi"?

-Ch’janë këto? - më nxorri ca numra të gazetës "Djelli", kur qenë botuar Protestimet dhe telegramet që u dërguan nga Shqiptarët e Amerikës për në Konferencë të Londonit. Pastaj më nzjerr një listë me emërat e më të shumtëve Shqiptarë të Amerikës dhe më pyet:

-Nga këta emëra që janë këtu, a njeh ndonjë?

-Njoh shumë prej ta - ju përgjegja.

-Po tani ku gjenden këta njerës?

-Në Amerikë i lashë - iu përgjegja.

-Jo, neve kemi lajme që shumë prej këtyre janë këtu rrotull, në çeta bashkë me Turko-Allvanus.

-Nuku di gjë nga këto - i thashë - unë në Amerikë i lashë.

Pastaj merr fjalën Qeveritari dhe thotë: Këtyre duhet t’u a ndjejmë për sa që kanë punuar, se tani e tutje do të binden te Qeverija jonë.

-Do të hiqni dorë nga kjo idhe? - më thotë Mallama.

-Po - i thashë.

-Chap në shtëpi - më tha - po vështro mirë mos bëni mbi udhë e nënë udhë.

Dolla nga gjykatorja dhe vajta në shtëpi.

Të nesërmen vjen Kafaz i Mitropolisë dhe më dorrëzon një letrë. E hap dhe leçit këto:


Zoti Costa Pappa:

Pas vendimit të kryetarit dhe të Pleqve (tis ethniqis aminis) mbrojtja nacionale!…. nesër më orën 2 P.D. të urdhëroni në Mitropoli për një çështje me rëndësi.

[King_Arthur]

Kryetari Konom Spiridhon

Përmet 14 Gusht 1913


Pas urdhërit të letrës u drejtova për në Mitropoli. Në dhomën e Mitropolisë gjeta kryetarin me gjithë pleqtë (tis ethniqis amina) u dhashë vaftin dhe ndenjta. Pas pak minutash merr fjalën kryetari dhe më thotë: Zoti Pappa e morët një letër që ju çuam dihe me kafazin e Mitropolisë? E mora, prandaj ardha - u përgjigja. Shkaku i thirrjes tuaj këtu është kjo

(I ethniqi amina) ka dyshim tek ty se je Shqiptar, se në Amerikë s’kini lënë gjë pa përdorur për të lënë Atdhenë ndër duart e Turqisë!……

A do të ini i bindur ndë këto që përfunduam? Ç'përfunduat? - ju përgjigja.

(I ethniqi amina) kërkon nga ty (një grapton orkon) be të shkruar që do të eqish dorë nga kjo idhe që ke patur. Jam i bindur që kurse ardha këtu - ju përgjegja me tregon ben’ e shkruar, ku thoshtë kështu:

Unë i nënëshkruari beto-hem mbi emërin e Krishtit përpara (tis ethniqis amina) që sot pendohem dhe heq dorë nga ideja që kam patur, dhe do të jem besnik (istin mitera e ladha) pas si e leçita më thotë kryetari jini i bindur? dashur pa dashur jam - i thashë. Atëhere u ngrini të gjithë në këmbë . Kryetari e leçiti me zë të lartë dhe unë me dorën e djathtë mbanja mi Ungijll, dhe kur mbaroj e nënshkrova. Kështu pra dolla i lirë nga mitropolia.

Më 16 Gusht 1913, mitropolia ndau ca zëllënjë ku ftontej gjithë djemtë dhe burrat të vërsëj 18-45 vjeç, dita e mbledhjes qe dita e Diel, në shesh të mitropolisë.gjithë kështu bënë në viset e tjera që kish zaptuar ushtëria Greke. Pas urdhërit mitropolisë ditën e Diel u mbodhë të gjithë në sheshin e mitropolisë. Suma e kapërzhe-ntej nga 800 Shpirt.

Pas pak minuta dual nga mitropolia (ethniqi amina) Kryepoliça dhe Kryedivizioni i ushtrisë Greke Z.Malama.

Del përpara Z. Malama dhe thotë këto:

"Djem (tis miteras elladhos) një gas të math ndjenj kur shikonj se vrapuat të gjithë në thirrjen tonë. Qëllim’i thirrjes është ky.

"Me hidrim të math do t’u lajmëronj që fuqit’ e mbëdha kanë ndër mënt që tu ndajnë nga gjiri (tis mitros elladhoj) dhe do t’ju japin ndër duart të barbarëve - shqipëtarë, ku do t’u prishin fenë, dot’ u shnderojnë dhe dotë vuani më keq se në kohën e tiranisë turke, prandaj sot u thirrëm që tu organizojmë për luftën e nesërme. Dot’ u japim pra të gjithëve armë, dhe do të bëni gjimnastikë tri herë në javë. Kështu pra të ini të gatitëshme për ditën e nesërme që të ini të zotë t’u bëni ballë barbarëve Shqiptarë, kur neve do të jemi të shtrënguar ta zbrazim këtë vend . Besimin e kemi të plotë në ndjenjat tuaja patriotike. Mos u dëshpëroni pra se neve nuku do t’ju lëmë vetëm, do të dalim nga porta dhe do të ryjmë nga deriçka, do të jemi kurdoherë në krahun e djathtë tuaj. Pas fjalët këtij folë dhe të tjerë; pasi mbaruan fjalët zunë duartrokitje të parreshtura duke thirrur (enosis i thanatos) "bashkim ose vdekje" . Pastaj të gjithë siç qenë u drejtuan për në policianë dhe të gjithë me rradhë shkruheshin dhe merrnin nga një dyfek me 50 fishekë. Si muar armët e përndanë në për shtëpira. Kur vintej ora e gjimnastikës binin kambanat dhe të gjithë mbidheshin në një shesh jashtë qytetit, dhe bashkë me ushtrinë Greke ushtëro-heshin 4 orë në ditë.



-----------------------------------------

TË MOS HARROJMË ÇFARË NA KANË BËRË GREKËT

Shqiptarët sot e kanë të domosdoshme ta ngulisin mirë në mendje fjalën e filozofit “Kush e harron të kaluarën është i destinuar ta përjetojë atë përsëri”.

Ende pa dalë nga trauma e rëndë që u shkaktoi genocidi serb shqiptarëve të Kososës po u afrojnë përsëri prangat e robërisë serbe nën Serbinë postmillosheviçiane “të demokratizuar” nga “nacionalizmi i moderuar” i Koshtunicës. Gjakun që derdhën dhe mjerimet e papërshkrueshme që kanë hequr shqiptarët edhe, të zgjuarit e diplomacisë botërore, një herë duan t’i bëjnë kurban në altarin e kënaqjes së lakmive serbe dhe të planeve sllave në Kosovë dhe në Ballkan.

Në Shqipërinë Lindore (Maqedoni) shqiptarët po i trajtojnë si “raja moderne”, e vetkënaqur me vetsugjestionimin për lumturinë e saj mazohiste. Për më tepër shqiptarët në Maqedoni po i vënë të grinden e vriten me njëri-tjetrit që të forcohen themelet e kalbura të një shteti fantazëm sllavo-maqedon.

Në Shqipëri ka ngulur thellë kthetrat e përgjakuara e të infektuara Greqia, e cila kohët e fundit po kultivon këtu edhe një lloj të rrallë patriotizmi vendor, “patriotizmin shqiptar grekofil”, që sipas fjalëve të Paskal Milos dhe sipas qëndrimeve që predikojnë Nano, Godo, Ceka, Gjinushi, Meidani, Meta, Rama stërgjatosh (Edi i bashkisë) dhe Rama nanosh (Luani i sekretariatit të PS-së) e të tjera “figura politike” qyqane, u dashka të ketë në flamurin e vet parrullën “ Nuk ka gjë që na prish me Greqinë”.

[King_Arthur]

Qeveritarët grekë me “Sharonin e Ballkanit”, Akis Xohaxopullos, në krye duke zënë sebep nga “beteja për Himarën”, kanë filluar ditët e fundit një ofensivë të re agresive ekspansioniste kundër Shqipërisë dhe një fushatë për izolimin e saj nga Europa. Kështu, pikërisht kur në pushtet janë Nano e Ruçi që janë çjerrur papushin se “Greqia është porta e vetme dhe e natyrshme për të hyrë Shqipëria në Europë”, qeveritarët grekë si të çmendur sulen që të mbyllin edhe dritaret e Europës për Shqipërinë, duke kërkuar “bojkot ndihmash ngë Europa” deri sa të kënaqen orekset e reja të Greqisë në kurriz të Shqipërisë.

Kurse “patriotët grekofilë” të Shqipërisë ende vazhdojnë të dërdëllisin “fjalë parimore” për të mpirë nervat e shqiptarëve dhe të betohen se grekët nuk i bëkan me qëllime armiqësore ato që po bëjnë kundër Shqipërisë, por nga që nuk i kanë gjërat të qarta se çfarë ndodh në Shqipëri, nga që grekët here pas herë i zënë ca emocione të forta kalimtare dhe nuk duhet që shqiptarët të zemërohen kur grekët bëjnë paudhësira nën veprimin e këtyre emocioneve.

“Patriotët grekofilë” të Shqiprëisë në qeveri, nëpër partira e shoqata, në gazeta e mediat elektronike deri nëpër rrugë, nëpër autobuza, në dasma e në morte, pra kudo ku u jepet rasti, përrallsin e dërdëllisn për miqësinë shqiptaro-greke dhe kërkojnë nga gjithkush të fshijë nga kujtesa e vet çdo episod të pakëndshëm në marrëdhëniet midis Shqipërisë e Greqisë.

Politikanët dhe historianët e Shqipërisë, ithtarë të “patriotizmit grekofil”, duan që të fshihet nga tekstet shkollore, nga librat e botimet e tjera në gjuhën shqipe edhe gjurma e fundit dhe më e vogël mbi barbaritë greke kundër shqiptarëve, mbi synimet e shovinizmit grek kundër Shqipërisë dhe kombit shqiptar. Ndërsa grekët bëjnë çdo ditë plane se si t’i përsërisin në shkallë edhe më të lartë, në përmasa edhe më të mëdha, në mënyra edhe më të sofstikuara paudhësitë dhe barbaritë e tyre në kurriz të shqiptarëve, “patriotët grekofilë” të Shqipërisë duan të vënë në gjumë anestezik shqiptarët, të paralizojnë tek ata edhe mekanizmat e alarmit instiktiv për rast rreziku që i ka çdo qënie e gjallë.

Për të mos u lënë rrugën krejt të lirë këtyre “patriotëve grekofilë” të Shqipërisë që duan të çarmatosin psikologjikisht shqiptarët deri në humbjen e aftësisë reaguese për vetmbrojtje, po i paraqesim lexuesit një shkrim shumë domethënës të dëshmitarëve okularë të barbarive greke në Shqipërinë e Jugut, në kohën kur Greqia ndërmori ofensivën ushtarake për të krijuar “Vori-Epirin autonom”, gjë që Greqia përpiqet ta përsërisë edhe në ditët tona. Dëshmtitë vijnë nga një kohë e largët tashmë, nga viti 1913-14 dhe janë fiksuar në letër në vitin 1917 në SHBA. Kemi të bëjmë pra me një dokument origjinal, autentik, të veçantë në çdo pikëpamje që duhet të shërbejë për t’u mprehur shqiptarëve ndjenjën e nuhatjes, e të kapjes së rrezikut që i kërcënon, për t’u mprehur atyre syçiltërsinë para përsëritjes së rerziqeve me të cilat janë përballur dhe nga të cilat e kanë pësuar tmerrsisht paraardhësit e tyre.

Leximi i dëshmive të tilla duhet t’u hapë sytë shqiptarëve përpara metodave më të sofistikuara që përdorin armiqtë e tyre kombëtarë, tashmë të kthyer në një lloj armiqsh biologjikë, sllavët e grekët, për të bërë mbi kombin shqiptar po ato batërdi që kanë bërë më parë brezat parardhës barbarë, të barbarëve të sotëm. Rrëfimi i përmetarit, që në vitin 1913 la SHBA të shkonte të bëhej dëshmitar i tmerrit grek në vendin e vet, është një qortim e mallkim i rëndë për të gjithë “patriotët grekofilë” të Shqipërisë së sotme që na dërdëllisin pa pushim “për miqësinë e grekëve” që duan të na imponojnë parullën demoniake e shpirtin prej skllavi se “çfardo të na bëjnë grekët (nga emocionet e tyre prej të çmendurish), ne me Greqinë nuk prishemi”.

[King_Arthur]

Dëshmitë e përmetarit po i botomë siç janë botuar në SHBA në vitin 1917, duke mos tentuar as ndryshimet gjuhësore të nevojshme. Me këtë rast duhet të falëndërojmë mërgimtarin atdhetar shqiptar në Austri që e fotokopjoi materialin në një bibliotekë austriake për gazetën “Rimëkëmbja” të Tiranës.

Abdi Baleta



Marre nga Rimekembja Kombetare
--------------------------------------------------------------------------------

DEKLARATA E KRYENGRITJES


A, or fati yne ! A o Zot ! kur e dinje qe neve Shqiptaret do ta nzinim historine perse te na nzijne fare ne bote ? e nuku na linje ne heresiren Plutoniane..... Pas si mbaroj fjalen veqil dhespoti muaren fjalen keta zoterinj : Llambro Dhonato, Mihallaq Kriqe. Subjekti i tyre qe gjithe ay i Veqil Mitropolitit. Me te mbaruar fjalet te gjithe duall jashte, me flamurin e Autonomise. Qeveria Greke e cila e dintej se çdo te ngjiste kish derguar policien, me ushtare te rregullueshme, sfungjitare, dhe kishin zene portat e kishes qe te mos i linin gjoja te dilnin Kryengritesit. Kryengritesit pasi u vune me radhe nga kater e kater, ne krye qindroj veqil mitropoliti dhe u sule qe te dilnin jashte nga porta. Policat Greke ju thone qindroni. Ata qindruan, policat pyet veqile ku vini ? Veqili iu pergjegj, puna tone eshte se ku vemi. Policia u thote, kemi urdher nga qeveria e Athines qe te mos te beni no nje levizje te tille, po po te perndahi. Veqili kthehet nga populli dhe u thote , vellezer policia na thote qe te perndahemi, ju ç'thoni ? Te gjithe me nje ze thire, vdesim ketu dhe nuku perndahemi, po perpara ! perpara ! Zun e po shtytnin njeri tjaterin, polica me ushtaret dhe me qeveritare po mundoheshin te varferit te ndallonin po nuku muntne ! se kryengritesit u dhane nga nje te shtyme dhe i hodhe mu ne vije ku shkontej ujet. Une qe ndodhesha atje me ardhi keq se u vrane te mjeret!.... Po or dinake me keto djallezi doni ti mbuloni dinakerine tuaj? a mbulonen kurre qiejte me plaf? Kurre! Ju po te donit vertete ta ndallonit kryengritjen jo me sfungji te vinit po me nga nje shufre ne dore. Popull'i mjere nuke tundej nga vendi, po ju i ngrit or barbare, ju me pahir. Keshtu pra kryengritesit duall faqe bardhe se poshteruan qeverine greke. Zyrtaret e qeverise Greke.si e pane pisk, nga kryengritesit u perndane. Kryengritesit duall jashte u mblodhe dhe te tjeret qe kishin rrethuar qytetin u bashkuan te gjithe tok, dhe zune te sheshitnin rugat e qytetit duke kenduar kenge Gerqisht (mavr'i nikta sta vuna!) dhe duke thirrur poshte Shqiperia.......... Grekerit i shikonin keto gjera per se largu dhe u gezohej shpirti, se u vune frene kafsheve dhe po i lonin si te donin. Pa si mbaruan se sheshituri u mblodhe prape ne mitropoli dhe ngrine flamurin e Autonomise, se ne gjykatore ishte zyrtarisht flamuri i Greqise, dhe nuk'ju heptej dore Grekeve qe te ngrenin ne gjykatore, se ahere dukej faqeza bashkim'i Greqise me kryengritesit. Me te mbaruar kjo komedi, veqil mitropoliti ju tha kryengritesve qe te perndahen dhe me te nesermen te mblidheshin prape ne mitropoli. Si u perndane kryengritesit u mblodhe ne mitropoli (ethniqi amina) ne kete mbledhje mori pjese dhe qeveritari Grek Z.Dasho. Qillimi i kesaj mbledhje qe per te zgjedhur nje guverne Autonome dhe u zgjodhe keta : Qeveritar veqil Dhespoti! Sekretar Dhame Prtheni, arketar Qako gerxhe, police, Mihalaq Kriqe, sekretar i polices Illi Apopstolli , gjithe keshtu u zgjodh dhe kujdestare te ngrenjeve keta : Kryetar Mantho Nana, sekretar Lipe Hristidhi; ndihmes Dhjonis Jani dhe Ngeli Sofroni. Gjithe keshtu u zgjodhe dhe nga viset e tjera, gjinokastre, Delvine, tepelene dhe leskovik se Korça ato dit u dha zyrtarisht nder Shqiptaret dhe nuku aritne te benin Kryengritjen. Kryetaret e ushterive me te gjitha viset qene keta: Gjinokastre.................. Kolloneli Grek Dhuli Delvine ...................... Officeri Grek Joanidhi Permet........................ Kolloneli Grek Mavroidhi Tepelene..................... Kolloneli Grek Zirra Leskovik...................... Kolloneli Grek Leondokanaki Te Diel mbreme 15 Shkurt 1914 ardhi nje telegram nga Janina guvernes Autonome, ku ju thoshtej qe te Henen te pritni 500 ushtare Greker (lipotakte) me 10 oficere. Te Henen pas urdherit veqilit gjithe kryengritesit u mblodhe ne mitropoli. Polica i regjistroi te gjithe me radhe ne Protokoll si mbaroj se regjistruari dolli veqili qindroj ne mes te kryengritesive dhe u thote ; zer'i atdheut (i mitir Ellas) u thiri dhe ju s'vonuat ne thirjen e saj, por rembyet armet dhe u mblothte reth flamurit. Po u kishillonj qe te mos deshperoji se s'jemi vetem, nenen tone Elladhen e kemi ne kra te djathte dua te jini trima te pa trembur, dhe te mbroni atdhene nga çdo rrezik qe ti vinje, qe sot e tutje te jini te bindur ne oficeret tuaj te cilet do te na vine sot. Pas keture fjaleve ju thote : "Tani pregatituni te dalim jashte qytetit te presim vulnetaret duhet t'i nderojme se keta po behen therore per vendin tone" U radhone te gjithe dhe duall jashte neper rugat. Kendonin kenge Gerqisht; si duall jashte qytetit qindruan dhe ndenje gjer sa te vinin vulnetaret. Pas nje ore aritne vulnetaret. Kur u afruan afer u ndreqne te gjithe me radhe, pas urdherit veqilit dhe zune te kendonin marshin e Elladhes. Si mbaruan marshin Mihallaq Kriqe thiri (Zito ta palikaria t'u paneliniu) pastaj mori fjalen veqili ku ju tha mireseardhjen. Pas fjales veqilit mori fjalen Kocifaqi oficeri Grek qe ardhi me vulnetaret, i cili tha qe mos u trempni se nuku do tu leme te vuani, do te derdhim dhe piken e gjakut te fundit dhe nuku do t'u leme te bini nder duart te barbareve! Duartrokitje buxhitne, me fjalet rofte mbreti yne Kostandini. U gezuat or kafshe qe ju ardhe vellezerit per ndihme, se keta u shkretuan shtepite tuaj, keta u ç'nderuan grate, keta ju there femijen tuaj, keta ju bene te gjithe te ligat qe jane ne bote. Besonj qe tani do te jini penduar po eshte von! Ketu do tu them çilet qene keta vulnetare. Oficeri Grek, Jani Koçifaqi nga Narta, Psaroj, nje katil nga viset' e tjera te Greqise. Oficere te mveshur me petkat e Qeverise vetem nga shapka kishin hequr kuroren, petkat e ushtareve qene gjithe te qeverise dhe ne koke kishin lidhur nje shami te zeze. U radhosne te gjithe dhe u nisne per ne mitropoli. Poliça u perkujdes per vend qe te çlodheshin vullnetaret, i perndau te gjithe neper shtepira nga 4 dhe nga 5 ju ndane dhe te ngrena. Ate dite vjen nje telegram nga Dhespoti i Koniçes ku thoshtej qe pritni 1500 shpirt. Keta ardhe ne Gjinokaster dhe u perndane kesisoj.
500 qind Shpirt Gjiritllinj vane ne Leskovik nene kryesine e kapedan Fiorgagaqit gjith nga Gjiriti. 500 ardhe ne Permet nene kryesine e nje
prifti katil nga Suli i quajtur Papa Jani, dhe dy kapedane te tjere te quajtur Kollovo nga Eotira, dhe Jorgollaqi nga Filipiadha , edhe 900 Shpirt vane ne Gjinokaster nene kryesin e oficerit grek Z. Papula i lindur ne Himare. Ne Permet na ardhe dhe shume kapedane te tjere nje katil i quajtur Kosta Becori, per kete katil guverna Greke jepte 15000 franga aju qe t'i shpinte koken e tij; Kapedan Niko nga Suli, Kapedan Aristidhi nga Janina, na u mblodhe ne Shqiperi gjithe katilet e Greqise qe te shpetonin Kafshet!..... Topat e Guvernes Greke e kishin qendren ne Kelcyre nene kryesin' papa Georgjiut ky zot u muar vesh me guvernen autonome, dhe e lajmeroj qe lipotaktis me gjithe topa tjateren dite na erdhi me nje parade me gjithe topa. Me te nesermen bene nje mbledhje oficeret me gjithe Kapedanet ku biseduan ku te zinin kufine Autonome, dhe vendosne keto Kufi. Qarku i Permetit zuri Brezhanin, Kosinen, Mokriçen, Hotoven, Lupçken gjer ne uren e Katiut, Ginokastra, Delvina dhe Tepelena se bashku zune ne Kodre, ne Picar, dhe bashkoheshin gjer ne Himare. Leskoviku zuri Germenjin, Arezen, Barmashin, dhe bashkoheshin me kryengritesit e Permetit ne ur' e Katiut. Tre topat e Kelcyres i ndane keshtu: nje top ne Brezhdan nene kumanden e Mavrojndhiut, nje ne Lupçke, nene kumanden e Papa Georgiut, dhe nje ne Kosine nene kumanden e Kapedan Tromares. Kapedanet u ndane kesisoj: Ne Brezhan Kapedan Chuli nga Maleshova. Ne Kosine 4 Kapedane, Kapedan Papa Jani, Kolloyoj, Psaroj dhe Fjorgjolaqi. Ne Mokrice Kapedan Manoli nga Gjirite. Ne Hotove, Kapedan Niko. Ne Lupçke Kapedan Bubuna nga Buhali, Kapedan Qiro Chobani. Ne Ogren Kapedan Zervua, te gjithe keta katilezune keto kufi qe thame me siper.

[King_Arthur]

PABESIA E USHTRISE GREKE


Ne fshatin Odrichan dy ore nga Permeti qeveria Greke kish lene 300 ushtare dhe dy oficere per te ruajtur kufine. Pas vendimit te Konferences Leondonit, Qeveria Greke u zotua per keto vise qe t'i dorezontej zyrtarisht ne xhandarmeria Shqipetare, dhe dorezoj keto vise, Korçen, Kolonjen, dhe Frasherin, i ardhi radha Odriçanit, lajmeroj pra kumandarin e keti trupi qe ta dorezonje kete fshat nder Shqipetaret. Oficeri kur mori kete lajme, u ngrit e ardhi ne Permet dhe lajmeroj Metropoline per dorezimin e Odriçanit. Metropolia kur mesoj kete lajme, ate çast thirri pleqesin' e fshatit, dhe ju tha vendimin e qeverise Greke. Pleqesia e pyetne qe ç'te bejne. Veqil Mitropoliti ju thote qe te ngrihi te gjithe me femije dhe te vini ketu ne Permet, se po te rini do te vuani nga Shqiptaret. Kur mesuan kete lajme pleqesia u hidheruan po s'benin dot ndryshe. Shkuan te hidheruar ne fshat, ku lajmeruan te gjitha keto grat' e fshatit, kur mesuan zun' e ulerinin se do te linin malle dhe shtepite te shkreta; po te rinin kishin frike nga Mitropolia qe do u thosh qe ini Shqiptare dhe do te lajmeronte ushtrine greke qe ti pervelonje, duke mos dashur lane shtepite dhe malle dhe ardh ne Permet, ku i perndane neper shtepira. Si u zbras i tere fshati, oficeri Grek vate dhe u muar vesh me Kapedan Psarone i cili ndodhej ne Kosine, i tha per dorezimin e Odriçanit, i thote pra qe eshte nje rast i mire per te vrare Xhandarmerine Shqiptare, te vini te zine pusine qe do t'u i tregonje une. Mori Psarone me 30 andare dhe i shpie ne Qafe te Borockes perposh qe rruga qe do te shkonin Shqipetaret. Si mbaroj kete i pabesi, oficeri, vate ne Qafe te Kreshoves qe te kembenin kartat me oficeretShqipetare. Si i kembyen, greku ardhi ne Odriçan, mori ushtrine dhe ardhi ne Permet. Oficeri Shqipetar mori 17 xhandermanj dhe i shkujdesur u nis per ne Odriçan, kur harine ne vend' e pusise te pabesit Greker ju dhane nje patare dhe i lane ne vend, pastaj zbritne perposht, i kerkuan neper xhepa, u gjetne 50 napolona, u muarne robat, kepucet dhe hodhe kufomat ne perrua dhe shkuan prape ne Kosine. Kur mesoj qeveria Shqipetare kete vrasje me pabesi u protestua te guverna Greke, po guverna Greke ju pergjejg qe s'kam seç benj vendi ka bere kryengritje kunder jush. Pastaj qeveria Shqipetare dergoj 50 xhandare te tjere ne Odriçan. Kur vane ne Odriçan gjetne fshatin te shkrete vetem pulat dhe macet kishin mbetur. Oficeri Shqipetar si pa fshatin te shkrete vulosi te gjitha shtepite qe te mos te trazoheshin plaçkat qe kishin lene Odriçanllinjte, pastaj zune kufi ne Boroçke dhe ne Lipostivan.




--------------------------------------------------------------------------------

MASAKRAT' E PARA TE GREKERVE



Nje gjysem ore larg Kosines ku qe kufija Autonome jane dy fshatera Paçomiti dhe Kuqari. Ndenjesit qene myslymane. Keto dy fshatra me qe qene afer kufise Autonome, andaret vinin gjithnje dhe i keshilluan qe po te kupetonin nonje
levizje prej Shqipetareve ti lajmeronin andaret se ndryshe jane te humbur'! Egersirat donin shkak qe ti prishnin keto fshatera. Nuku shkoj shume kohe por nje jave qe treguan barbarite e tyre.Me 25 te Shkurtit dit e Hene ne mengjes andaret hodhe ca patare gjoja pane ca Shqipetare qe ryne ne Pacomit. Pas patarevet u sule te gjithe ne keto dy fshatera, dhe mblodhe te gjithe burat sa qene dhe i shpune ne Kosine dhe i mbylle me nje katua; u kethyen prape katilet ne keto fshatera, femija qe kishin mbetur ne fshat u there; pastaj u sullne ne per shtepi per te plaçkitur. Muar bagetine, 1500 krere dhen dhi, dhe 100 krere lope, pastaj u vune zjar shtepive i perveluan i bene hi. Si mbaruan ket katilet u kthyen ne Kosine. Nxuarr burrat qe kishin mbyllur dhe i shpune me nje perua te fshatit
ku lemerisne me thika, cave u prene hunde, veshet, kembe, duar te mjeret e dhane shpirtin me lemerire qe edhe Neroni te qe nuke doti mundonte kesisoj. Numuri i tyre qe 75 veta si dhane shpirtin i lane ne ate Perua te zbuluar.
Korbat dhe qente i hengri mishrat e tyre. Kur bene keto therje dhe djegi andaret ushteri e regulueshme e Greqise gjendej ne Kelcyre dhe ne Permet. Guverna Greke kur pa se kryengritesit i zune barbarite, para se te ikenje
ushteri e regulueshme dhe po ta lintej akoma do te dukej faqeza qe qe ai vete qe i bentej keto, s'menoj po urdheroj ushterin te ikenj nga viset qe ja dhane Shqperise. Ushteri sa po mori urdherin u ngritne, iken nga Kelcyra, nga Leskoviku, nga Tepelena, dhe nga Saranda, keshtu pra guverna Greke i la keto vise nder duar te egersirave, te katileve, qe i dergoj vete.
Me te ikur ushteria e regullushme nga Kelcyra, kryengritesit qe gjendeshin ne Brezhdan nuku menjan por u hodhe nga Turbe e Meço Hysos, dhe i vane Kelcyres. Si uqerit u sule ne per shtepira, dhe cili pati fatin e ndenji, u ther si berri, masakruan, gra foshnja dhe ca burra. Gumezhintej gruk'e kelcyres nga blegerimat dhe nga ulerimat. Pasi mbaruan masakrat, plaçkuan shtepite, muar gjen e gjalle qe gjetne, dhe pastaj ju vune zjare shtepive;
tym dhe flake shikonje, si shkretuan Kelcyren u sule ketyre fshatrave qe qene afer kelcyres, Katundishe, Beduqas, Fratar, dhe varibop, pun'e tyre s'qe me tjater perveçse zjar dhe hekur! Nje grua nga Fratari qe te shpetontej jeten e saj mori foshnjen qe kish dhe mori pylle, nje Grek i
quajtur Karazha e pa qe po iktej u sul qe ta zintej, i thiri te qindronje po gruaja i shtrengoj kembet ca me shume, si pa egersira qe do te dersinte pa te zinte e kish me kollaj qe ta vrinte, i shtyri me pushke, dhe e plagosi te mjeren grua ne kembe, gruaja, sa po u plagos ra perdhe me gjithe foshnjen pas pak minuta egersira ariti. E gjora grua qantej dhe po shtrengonte foshnjen ne krahruar, greku zuri ti rembenje foshnjen nga duart, gruaja nuk e leshoj, dhe i lutej egersires qe ne ka nje njet te na therç, therme mua perpara pastaj foshnjen, aman ne ke Perendi, ne beson ne Krisht nuke mund ta shoh foshnjen te therur, po egersira zgurdulloj syte dhe nxhori kamen qe kullonte gjak. Gruaja sapo pa thiken i ra zali, Greku i rembeu foshnjen nga
duart, gruaja uleriti, aty plasi foshnjen perdhe dhe zuri pas zakonit qe kane grekerit ta ç'nderonje.

[King_Arthur]

Nuk kam pasur rastin te lexoj dokumentacion per masakrat greke kundrejt shqiptarve por i referohem atyre çka me tregonte ime gjyshe,fakte te jetuara nga ajo ne Gjirokaster,ne kohen e luftes Italo-Greke.
siç dihet historikisht,marrdheniet me fqinjet tane greke apo serbe,nuk kane qene nga me te mirat,I vetmi fqinj me i bute ka qene Italia,me te cilem patem dhe lidhje.
Ne kohen e luftes Italo-Greke,populli,duke ditur mire sjelljen dhe konsideraten e grekeve kundrejt shqiptarve,mbajti ne pjesen derrmuese anen e Italise,e cila ne 1918-20 shqiperise i solli veçse te mira.(mjafton te permendja ketu vetem Kininon kunder malaries
Megjithate,nuk nderhyri me arme kunder Grekut.
Pas terheqjes se Italise,greket futen ne Gjirokaster dhe hakmerren kundrejt grave dhe femijeve.Nuk harroj mishin e plakur te gjyshes time i cili behej kokerr kur me kujtonte ate skene qe kish pare grekun duke i ngulur bajoneten ne bark gruas shtatzene....
Me te marre vesh lajmin e mbritjes se trupave greke,burrat(jo te gjithe,Halil Hoxha ia mbathi ne Amerike duke lene gjylon ne Hysejnin dhe djallin e vogel)nxorren belxhiket nga i kishin fshehur dhe zune frengjite e shtepive.Fale dhe nderhyrjes se trimave nga Lazarati,greket u terhoqen me urdher te komandes.
Kjo eshte nje fragment nga jeta e shumevuajtur e ketij kombi

[King_Arthur]

Masakra e regjistrimit komunist në ushtrinë shqiptare
Ushtaraket e ekzekutuar nga Hoxha

Ja lista e ushtarakëve të lartë që eleminoi Enveri

Nga 13 antarët e Shtabit të Përgjithshëm, vetëm Myslym Peza dhe Haxhi Lleshi i shpëtuan dorës së hekurt të Hoxhës. Mustafa Gjinishi, Koci Xoxe, Dali Ndreu, Liri Gega, Nako Spiro dhe Baba Faja u ekzekutuan, Abaz Kupi u arratis, kurse Bedri Spahiu, Spiro Mojsiu dhe Ramadan Çitaku u burgosën e u persekutuan

Sipas një vendimi të K.Q. të PKSH-së, më 4 korrik të vitit 1943 në fshatin Labinot të Elbasanit u mblodh Këshilli i Përgjithshëm Nacional-Çlirimtar i cili vendosi që të krijohej Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Nacional-Çlirimtare, që do të përbëhej prej 13 vetash.

Sipas këtij vendimi më datën 5 korrik u zhvillua mbledhja e parë e Shtabit të Përgjithshëm ku komandant i tij u zgjodh Major Spiro Mojsiu dhe komisar Politik Enver Hoxha. Më 11 Korrik Këshilli i Përgjithshëm Nac-Çlirim. me anë të një proklamate njoftoi publikisht me anë të trakteve se ishte krijuar Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë partizane. Po kush ishin antarët e këtij Shtabi dhe cili ishte fati i tyre i mëvonshëm. Pas major Spiro Mojsiut që kishte qënë ushtarak i karrierës që nga koha e monarkisë e që u zgjodh komandant i këtij Shtabi dhe Enver Hoxhës që u zgjodh në postin e komisarit politik, antarët e tjerë ishin Abaz Kupi, Dali Ndreu, Myslym Peza, Liri Gega, Mustafa Gjinishi, Koci Xoxe, Haxhi Lleshi, Baba Faja Martaneshi, Bedri Spahiu, Ramadan Çitaku dhe Nako Spiro. Nga të 13 antarët e Shtabit të Përgjithshëm, përveç komandantit major Spiro Mojsiut, vetëm Bedri Spahiu kishte qenë ushtarak i karrierës në vitet e Monarkisë dhe Dali Ndreu i cili kishte studjuar në një shkollë ushtarake në Itali. Po kështu edhe Abaz Kupi kishte shërbyer në armën e xhandarmërisë gjatë kohës së Zogut me gradën e majorit. Të gjithë antarët e tjerë të Shtabit nuk kishin asnjë lidhje me anën ushtarake.

Goditja ndaj antarëve të Shtabit

Nga antarët e Shtabit të Përgjithshëm përveç Myslym Pezës dhe Haxhi Lleshit që i shpëtuan dorës së hekurt të Enver Hoxhës, ( i cili pas Kongresit të Përmetit u shpall dhe Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë Nac-Çlirim. me gradën Gjeneral-Kolonel) pothuajse të gjithë të tjerët u eleminuan apo u ekzekutuan me urdhër direkt të tij gjatë luftës dhe pas saj. Përveç antarëve të Shtabit që nga koha e luftës dhe më pas. Enveri goditi dhe elemninoi fizikisht pjesën më të madhe të komandantëve dhe komisarëve të çetave, batalioneve, divizioneve dhe brigadave partizane, që udhëhoqën luftën partizane. I pari antar i Shtabit të Përgjithshëm që u godit nga Enver Hoxha, ishte Mustafa Gjinishi. Gjinishi ndonëse bënte pjesë në Shtab, më tepër se sa komunist, ai ishte një nacionalist i kulluar që kishte lidhje me pjesën më të madhe të nacionalistëve shqiptarë që drejtonin çetat antifashiste. Sipas kujtimeve të vetë Enver Hoxhës, ai dyshonte tek Gjinishi se ai ishte agjent i anglezëve. Për këtë arsye Enveri urdhëroi dhe eleminimin e tij të cilin e zbatoi Liri Gega. Lidhur me ekzekutimin e Gjinishit, ka dëshmuar për "Gazetën" Shyqëri Këllezi ish roja personale i Enver Hoxhës gjatë luftës dhe më pas antar i K.Q. të PPSH-së. Këllezi që pas krijimit të Shtabit ka pasur edhe detyrën e komandantit të rojeve të këtij shtabi, ka pohuar:" Ndodhesha pranë Shtabit të Përgjithshëm në zonën e Korçës. Enveri me Miladinin ishin ulur pranë radistit që po jepte dhe po merrte me radio. Pas pak ata të dy u çuan në këmbë dhe duke u përqafuar filluan të ngrinin në krah njëri-tjetrin. Pastaj ata dhanë urdhër që i gjithë Shtabi dhe rojet e tij të rreshtoheshim përpara çadrës. Aty Enveri njoftoi se gjatë një aksioni në fshatrat e Peshkopisë, ishte vrarë antari i Shtabit shoku Mustafa Gjinishi dhe për nder të tij ne mbajtëm një minutë zi". Mbas vrasjes së Gjinishit goditja e Enver Hoxhës filloi ndaj disa komandantëve dhe komisarëve të çetave nacionaliste dhe atyre partizane. Krisja e parë në mes Enver Hoxhës dhe antarëve të Shtabit, ndodhi me largimin e nacionalistit Abaz Kupi i cili nuk ishte dakort me politikën që po ndiqte Enveri. Të parët që u ekzekutuan me urdhër direkt të Enver Hoxhës, ishin komandanti dhe komisari i çetës plakë të Vlorës Neki Ymeri me pseudonimin Vangjo dhe Xhemil Çakërri (Milo). Ekzekutimi i tyre erdhi për arsye se ata nuk kishin zbatuar urdhërin e Enver Hoxhës për ekzekutimin e Sadik Premtes një nga themeluesit e PKSH-së, që ishte caktuar në çetën e Vlorës të cilin Enveri e cilësonte si franksionist së bashku me Anasatas Lulën. Anastasi pas urdhërit të Enverit u ekzekutua nga një grup partizanësh të Beratit, kurse Sadik Premtja arriti që t` i shpëtonte pritës që ju ngrit. Neki Ymeri dhe Xhemil Çakërri jo vetëm që nuk zbatuan urdhërin për ekzekutimin e Sadik Premtes, por ata ishin dhe mbështetës kryesor të tij. Kjo ishte dhe arsyeja që Enveri urdhëroi ekzekutimin e tyre i cili ju ngarkua Liri Gegës e cila e zbatoi atë me anë të disa partizanë të Brigadës së parë të Mehmet Shehut. Kjo gjë u bë pasi Dushan Mugosha dhe Liri Gega i thërritën ata për bisedime në një fshat të Mallakastrës.

[King_Arthur]

Eleminimi i antarëve të Shtabit, 1944-1949

Eleminimi i antarëve të Shtabit që filloi me Mustafa Gjinishin gjë gjatë luftës, vazhdoi më pas edhe pas luftës. Kështu pas zgjedhjeve të 2 dhjetorit të vitit 1945, Enveri projektoi për të eleminuar disa ushtarakë që nuk ishin dakort me vijën e hekurt që po zbatonte ai. Pasi Enveri mbaroi punë me ushtarakët e lartë që kishin drejtuar Ushtrinë Kombëtare shqiptare gjatë kohës së Monarkisë, duke pushkatuar gjeneralët Gustav Mirdash, Aqif Përmeti si dhe disa pasues të tyre, ai ju drejtua ushtarakëve madhorë të ushtrisë së tij. Në vitin 1946 Enver Hoxha liroi nga detyra e Shefit të Shtatmadhorisë Gjeneral-major Spiro Mojsiun duke e nxjerrë atë në pension në moshën 47 vjeç. Kjo gjë erdhi pasi Mojsiu kundërshtoi ardhjen e specialistëve ushtarakë jugosllavë në ushtrinë shqiptare, që sipas tij nuk kishin ç` tju mësonin ushtarakëve shqiptarë. " Kaçakë ne, kaçakë ata. Çfarë do mësojmë ne prej tyre", i tha Mojsiu Enver Hoxhës. Pas kësaj Tito i sugjeroi Enverit se nuk mund të drejtonte ushtrinë shqiptare një ushtarak i monarkisë së Zogut. Më pas Mojsiu u caktua Komandant i Garnizonit të Tiranës dhe në detyra të tjera me forcat vullnetare duke u abandonuar krejtësisht. Pas Mojsiut me akuza si agjentë të anglo-amerikanëve dhe tradhëtarë të Frontit, Enver Hoxha dha urdhër për arrestimin e kolonel Mestan Ujanikut, (Komandantit të së parës çetë partizane në Shqipëri dhe Komandant e deputet i Qarkut të Beratit). kolonel Islam Radovickës (Komandant i Zonës së Parë Operative Vlorë-Gjirokastër) dhe kolonel Zenel Shehut, komandantit të partizanëve të Tepelenës që kishte finacuar luftën me paratë e shtëpisë së tij dhe kolonel Rexho Plakut një nga udhëheqësit legjendarë të çetave të zonës së Çamërisë. Të tre të parët u pushkatuan kurse Rexho Plaku dhe disa ushtarakë të tjerë pasues të tyre si Nexhmi Ballka etj ju nënshtruan burgimeve të gjata. Në atë kohë u arrestua dhe u burgos edhe kolonel Kadri Hoxha ish Komandant i Qarkut të Elbasanit dhe përfaqsues i Shqipërisë në Shtabin e Forcave Aletate në Itali. Kadri Hoxha vuajti burgime të gjata deri në 1990-ën. Një nga viktimat e Enver Hoxhës, ishte dhe nacionalisti Baba Faja Martaneshi, i cili me urdhër të tij shkoi në Kryegjyshatën Botërore të Bektashinjëve për t` i kërkuar Kryegjyshit të saj statutin e asaj kryegjyshate sipas porosisë së Enverit. Kryegjyshi bektashi nuk e pranoi atë gjë dhe vrau Baba Fajën dhe veten brenda në Kryegjyshatë. Një nga antarët e tjerë të Shtabit që u eleminua si rezultat i presioneve direkte të Enverit, ishte Nako Spiro. Nako vrau veten në zyrën e tij, pasi Enveri e akuzoi atë si të shitur tek jugosllavët. Pas Nako Spiros, nga ish antarët e Shtabit të Përgjithshëm u eleminua Ramadan Çitaku.Çitaku me pseudonimin Baca pas ardhjes në Shqipëri nga detyra e ambasadorit në Beograd, u caktua në detyra dytësore dhe i persekutuar jetoi deri në vitin 1989. Të rrallë ishin ata persona që e dinin se Çitaku ishte gjallë dhe jetoi në Tiranë deri në atë kohë. Në atë periudhë u elemniuan nga ushtria dhe u internuan Gjeneral-majorët Tahir Kadare ish komandant i Brigadës së gjashtë partizane e Komisar i Divizionit të Parë dhe Nexhip Vinçani zv / shef i Shtatmadhorisë. Goditjen më ta madhe ndaj ushtarakëve të lartë Enver Hoxha e filloi në prag të Kongresit të parë të PKSH-së. Asokohe dhe më pas gjatë vitit 1949 Enver Hoxha goditi bashkpuntorin e tij më të afërt Gjeneral-leitnant Koci Xoxen.


(vijon nesër)


Komandantët dhe Komisarët që u pushkatuan dhe u burgosën

Brigada e I-rë
Komandant Komisar
1. Mehmet Shehu (i vrarë) 1. Tuk Jakova (vdekur në burg)
2. Muhamet Prodani (i burgosur) 2. Arif Hasko (i burgosur)


Brigada e 2-të
Komandant Komisar
1. Beqir Balluku (i pushkatuar) 1. Vasil Konomi


Brigada e 3-të
Komandant Komisar
1. Hulusi Spahiu (i burgosur) 1. Shahin Ruka
2. Saliko Sulo 2. Osman Sinani ( i dënuar)
3. Muzafer Spaho ( i dënuar)


Brigada e 4-ët
Komandant Komisar
1. Nexhip Vinçani (i persekutuar) 1. Pëllumb Dishnica (i burgosur)
2. Zija Kambo


Brigada e 5-të
Komandant Komisar
1. Abaz Shehu 1. Hysni Kapo
2. Shefqet Peçi 2. Hito Çako ( i pushkatuar)
3. Bendo Asllani


Brigada e 6-të
Komandant Komisar
1. Tahir Kadare 1. Mustafa Matohiti
2. Jaho Gjoliku 2. Haki Toska
3. Sotir Filto 3. Xhule Çiraku


Brigada e 7-të
Komandant Komisar
1. Gjin Marku (vdekur në burg) 1. Kadri Hoxha (i burgosur)
2. Musa Daci 2. Qazim Kapisyzi


Brigada e 8-të
Komandant Komisar
1. Hasaf Dragoti 1. Qazim Kondi
2. Feti Smokthina 2. Minella Bulku
3. Rasim Bazo


Brigada e 9-të
Komandant Komisar
1. Irakli Bozo 1. Mihallaq Ziçishti (i burgosur)

Brigada e 10-të
Komandant Komisar
1. Njazi Çepani 1. Kahreman Ylli

Brigada e 11-të
Komandant Komisar
1. Mevlan Dervishi 1. Halil Pulaj


Brigada e 12-të
Komandant Komisar
1. Refat Bajrami 1. Qemal Klosi
2. Rahman Parllaku (i burgosur)


Brigada e 14-të
Komandant Komisar
1.Gjon Banushi 1. Gafur Çuçi


Brigada e 15-të
Komandant Komisar
1. Teki Kolaneci 1. Shahin Ruka


Brigada e 16-të
Komandant Komisar
1. Spiro Bakalli 1. Avdyl Këllezi (i pushkatuar)
2. Rrahman Uruçi (i burgosur) 2. Tajar Grepcka
3. Nikollaq Sallabanda (i dënuar)


Brigada e 17-të
Komandant Komisar
1. Gjeli Argjiri ( i vetvrarë) 1. Qamil Guranjaku


Brigada e 18-të
Komandant Komisar
1. Esat Ndreu ( i burgosur) 1.Miço Kallamata
2. Petrit Dume (i pushkatuar)


Brigada e 19-të
Komandant Komisar
1. Thoma Xhixha 1. Vango Mitrojorgji (i dënuar)


Brigada e 20-të
Komandant Komisar
1. Riza Kodheli 1. Misto Treska


Brigada e 22-të
Komandant Komisar
1. Sali Verdha 1. Tonin Jakova
1.Rexhep Zyma 2. Nimet Ymeri
2.Neshat Hysi


Brigada e 23-të
Komandant Komisar
1. Hamit Keçi (i burgosur) 1. Xhavit Qesja ( i burgosur)
2. Haxhi Seseri ( i dënuar) 2. Mërkur Çela ( i dënuar)


Brigada e 24-të
Komandant Komisar
1.Ndreko Rino 1. Abedin Shehu ( i burgosur)


Brigada e 25-të
Komandant Komisar
1. Veli Niman Doçi ( i ekzekutuar) 1. Nuri Arapi


Brigada e 27-të
Komandant Komisar
1. Sadik Bekteshi (i burgosur) 1. Tajar Grepcka
(Shënim: Brigada 13, 21 dhe 26 nuk ka pasur)

[King_Arthur]

Si luante Macoku me minjte..
Dëshmia e panjohur e kolonelit në pension, Elami Hado, ish-atashe ushtarak në Kinë dhe një nga teoricienët më të famshëm të ushtrisë shqiptare, që vuajti 10 vjet në Burrel

"Enveri i futi në konflikt Mehmetin me Beqirin në '66"

Dashnor Kaloci

Atë natë që u bë mbledhja, mua më mori në telefon Hito Çako e më tha që t'i çoja urgjent materialin, pasi e donte shoku Enver. Unë ia çova atë Hitos dhe ai më tha se të nesërmen do bëhej një mbledhje me oficerët e Garnizonit të Tiranës, e më porositi që unë duhej të merrja me vete edhe Dilaver Radëshin, pasi e kisha vartës. Ne shkuam në atë mbledhje që do ta drejtonte Hitoja dhe pak para se të fillonte ajo, aty erdhi edhe Beqir Balluku, i cili, pasi bisedoi për rreth 10 minuta me Hiton, u largua. Ndërsa zhvillohej mbledhja, ku u kritikua shumë Dilaveri, Prokurorit të Ushtrisë, i cili priste me padurim që ta arrestonte Dilaverin, Hitoja i tha: 'Prit të mbarojë mbledhja'. Në ato çaste edhe unë prisja se kur po më arrestonin, pasi isha shefi i Dilaverit. Se si munda të shpëtoja nga prangat, e mësova disa ditë më vonë në zyrën e Beqir Ballukut, ku Hito Çako më tregoi, se Enveri kishte urdhëruar për arrestimin tim dhe të Dilaverit, për të na bërë shembull në ushtri> Por Beqiri ia kishte mbushur mëndjen Enverit për të më falur mua, kurse për Dilaverin nuk kishte mundur". Kështu e kujton atë ngjarje të largët të vitit 1966 koloneli në pension Elami Hado, një nga teoricienët ushtarakë më të përgatitur të ushtrisë shqiptare,i diplomuar me medalje ari në akademinë "Frunze" të Bashkimit Sovjetik, i cili ka shërbyer për katër vjet edhe si atashe ushtarak i Shqipërisë në Kinë. Në intervistën ekskluzive për "Gazetën" që po botojmë më poshtë në këtë shkrim, përveç historisë së asaj ngjarjeje të largët që i ndryshoi atij rrjedhën e jetës, koloneli në pension Elami Hado bën publike për herë të parë edhe zanafillën e konfliktit të ish-kryeministrit Mehmet Shehu me ministrin e Mbrojtjes Beqir Balluku, që erdhi si rezultat i intrigave të Enver Hoxhës.

Zoti Elami, si është e vërteta e "Tezave të mbrojtjes", apo siç janë njohur ndryshe, "tezat e zeza", me etiketimin që i bëri Enver Hoxha në 1974-n?

Historia e atyre tezave që u goditën në vitin 1974 nga Enver Hoxha duke u quajtur "teza të zeza", e ka zanafillën që në vitin 1966. Në shkurtin e '66-s, kur unë punoja si pedagog pranë akademisë ushtarake "Mehmet Shehu" në Tiranë, ministri i Mbrojtjes Beqir Balluku na thërriti në zyrë mua së bashku me dy gjeneralët e njohur, Vaskë Gjino e Spiro Shalësi, dhe na komunikoi një porosi të Enver Hoxhës, e cila kishte të bënte me rregulloret, tekstet, botimet e gjithë literaturën tjetër që ne kishim të trashëguar nga Bashkimi Sovjetik. Ministri Balluku na bëri të ditur se e gjitha ajo literaturë që ne kishim trashëguar nga sovjetikët, nuk vlente më dhe ne duhej të përgatiteshim për të bërë të rejat me forcat tona. Ai na tha: "Ju jeni grupi i punës, lërini të gjitha punët e tjera që keni dhe do të merreni me hartimin e përpilimin e bazave teorike dhe tezave të Artit Ushtarak të Luftës Popullore. Sipas porosisë që kam nga Enver Hoxha, në të gjitha ato ju do të keni parasysh që baza të jetë eksperienca e luftës partizane".
Ajo ide, pra që ushtria shqiptare të kishte literaturën e vet, pa ndikime si dikur nga jugosllavët apo sovjetikët, hidhej për herë të parë?
Për hir të së vërtetës, desha të them se atë që na komunikoi Beqir Balluku me porosinë e Enverit, unë e kisha hedhur si ide që në vitin 1960, kur isha caktuar për ngritjen e akademisë ushtarake në Tiranë. Por në atë kohë mua nuk më mbështeti njeri. "Ne i kemi, pse të bëjmë të tjera", më thanë atëherë.

A mund të realizohej në atë kohë bërja e literaturës ushtarake nga ana juaj?

Në atë kohë ne nuk dinim t'i bënim ato gjëra që na kërkoheshin, pasi nuk kishim asnjë bazë teorike. Nisur nga fakti se unë personalisht e kisha detyrë funksionale atë gjë, pra hartimin e literaturës ushtarake, i thashë Beqir Ballukut: "Nuk mund të mbështetemi dot te lufta partizane që bëmë dikur, pasi ajo ishte një kryengritje. Tashti neve na takon të mbrojmë Shqipërinë; është diçka ndryshe, dikur luftuam, tani do mbrojmë".

Si e priti Beqiri kundërshtimin tuaj?

Beqiri ma aprovoi atë që i propozova unë, e na tha: "Kështu është". Duke parë reagimin pozitiv të Beqirit, unë i thashë që t'i sugjerohej Enverit ajo gjë, se ndryshe do të na dilte punë shumë e madhe e me probleme. Pas kësaj Beqiri shtoi: "Bëjeni si duhet bërë dhe pastaj shohim e bëjmë. Futeni eksperiencën e Luftës Nacionalçlirimtare që të mos dalë se e kemi injoruar atë gjë". Unë e mendova se Beqiri kishte frikë t'ia thoshte Enverit ato gjëra, por nuk ishte ashtu. Nga sa mora vesh më vonë, Beqiri jo se kishte frikë, por ai nuk ia thoshte ato Enverit, pasi Enveri nuk merrte vesh fare nga ato gjëra.

Gjatë punës suaj, a e futët në literaturë atë që më vonë u quajt si "Teoria e rrëshqitjes", për të cilën u akuzuan dhe u goditën Beqir Balluku me ushtarakët e tjerë madhorë?

Gjatë punës sonë doli edhe "Teoria e rrëshqitjes", e cila faktikisht ishte e njohur për ne edhe më parë, por jo në përdorim të përditshëm. Unë e futa atë teori me koshiencë të plotë në literaturën që po hartonim, pasi dihej shumë mirë se kur armiku ishte më superior, ne duhej të tërhiqeshim, pasi ndryshe do vriteshim të gjithë. Por në atë kohë tërheqja nuk pranohej, pasi në rregulloret, tekstet e gjithë literaturën tjetër ushtarake që ishte në përdorim, thuhej se: "Ushtria shqiptare është në gjendje t'i bëjë ballë çfarëdolloj armiku apo koalicioni armiqsh, si nga Traktati i Varshavës apo nga NATO, dhe të dalë fitimtar mbi ta". Ky ishte një budallallëk i madh, por kush mund ta thoshte dot në atë kohë, se të ikte koka. Por e mira ishte që ne të luftonim sa të kishim mundësi dhe më pas të tërhiqeshim për t'u futur në prapavijat e armikut. Kjo gjë ishte në thelb të atyre që kisha parasysh unë kur hartova "Teorinë e rrëshqitjes", gjë të cilën Vaskë Gjino e kuptonte mjaft mirë. Për atë gjë iu mbush mendja edhe Beqirit. Pasi kishim mbaruar përgatitjen e literaturës ushtarake, i gjithë materiali u shtyp dhe iu shpërnda të gjithë kuadrove kryesorë të ushtrisë, me qëllim që ata ta shikonin dhe të bënin vërejtjet e nevojshme. Por, para se të shpërndahej ai material, Beqiri na tha: "T'i japim edhe një kopje shokut Enver e t'i marrim mendim edhe atij".

Po kryeministrit Mehmet Shehu, nuk i dhatë asnjë kopje, kur dihej fakti se ai ishte një ushtarak i zoti?

Këtë gjë desha të shpjegoj. Kur Enveri ngarkoi Beqir Ballukun për hartimin e tezave të mbrojtjes, menjëherë ra në sy mënjanimi që ai i bëri Mehmet Shehut dhe Shefit të Shtabit të Përgjithshëm, Petrit Dumes. Realisht, ajo gjë i takonte Petrit Dumes.

Pasi i dhatë një kopje të materialit të përgatitur Enver Hoxhës, cili ishte vlerësimi i tij, a ju tha gjë ai?

Pas 6 ditësh mua më thirri në zyrë Beqiri dhe më tha: "Na këtë material, zbardhe, sepse do t'ua dërgojmë kuadrove". Kur shkova në zyrën time, e pashë se ai material ishte prishur e ndryshuar i tëri, duke i vënë kryqe me laps të kuq.

Kush e kishte bërë atë gjë?

Si duket ose Enveri ose Mehmeti, njëri prej atyre të dyve, nuk kishte tjetër kush ta bënte. Kur e pashë atë, shkova përsëri te Beqiri dhe i thashë se ai material nuk ishte yni. Beqiri më tha: "Shpërndaje, se nuk të pyet njeri ty". Unë e kuptova se atë e kishin urdhëruar.

Çfarë ndodhi pasi e shpërndatë atë material?

U bë mbledhja në Durrës dhe me të drejtë aty u bënë vërejtje. Si pasojë, ai u rrëzua tërësisht. Pas kësaj u dha urdhër që ai material të mblidhej i gjithi dhe të digjej.

Si mundej të kritikohej ai material që kishte dalë nga zyra e Enver Hoxhës?

Materiali u kritikua se të gjithë ushtarakët e lartë e dinin se e kisha bërë unë, se po ta dinin që ai kishte dalë nga zyra e Enverit, ata nuk flisnin fare. Asnjë nga ushtarakët nuk e dinte se me atë material ishte marrë edhe Beqiri. Unë i thashë Beqirit që të mblidheshim në ministri dhe të bënim konkluzionet e mbledhjes së Durrësit, e të nxirrnim atë se pse kishte dështuar ai material. I thashë këtë gjë, pasi në Durrës u kritikua materiali dhe jo unë me emër. Beqiri më tha: "Mbylle këtë punë". Por, ndërsa unë ngula këmbë duke i thënë se ajo gjë më mbetej mua, ai m'u përgjigj: "Lëre atë gjë, mos e zgjat më shumë, e dimë". Ndërsa unë vazhdoja në timen, ai më tha: "Ore, ti kërkon të gjesh të vërtetën". Me ato fjalë Beqiri sa nuk ma tha hapur se ai material ishte i Enverit. Me një fjalë, unë duhej të mbyllja gojën, se nuk e luftoja dot Enverin. Por edhe pas atyre fjalëve me nëntekst fare të qartë, unë i thashë Beqirit se atë gjë do ta ngrija në organizatën e Partisë, pasi nuk e mbaja dot.

Çfarë ju tha Beqiri?

Beqiri me keqardhje më tha: "Do t'i bësh dëm kokës tënde. Në rast se e ngre në organizatë, mos dil jashtë ministrisë me kritika, por na kritiko ne". Me një fjalë, Beqiri thoshte që të mos merrej vesh se atë material e kishte parë dhe miratuar Enveri. Unë iu përmbajta asaj çka më tha Beqiri, duke kritikuar në organizatë atë dhe Petrit Dumen, i cili nuk kishte faj fare. Aty në atë mbledhje u bë sherr i madh dhe unë bëra duel vetëm me Petritin, pasi të tjerët nuk flisnin fare. I vetmi që më mbrojti në atë mbledhje, ishte kolonel Dilaver Radëshi, i cili i tha Petritit: "Ju Petrit keni frikë nga populli dhe prandaj merrni me vete një batalion me ushtarë kur dilni nga zyrat". Pas kësaj u bë skandal i madh dhe mbledhja u mbyll. Pas mbledhjes unë u zura edhe me Vaskë Gjinon, duke e pyetur se përse nuk foli, dhe ai më tha: "Ore, pse ne do t'i rregullojmë këto punë, peshku është qelbur nga koka". Nga ana e udhëheqjes ajo mbledhje u konsiderua si kryengritje në Shtabin e Përgjithshëm dhe shkaktari u cilësova unë, pasi e kisha vartës direkt Dilaverin.

[King_Arthur]

Çfarë ndodhi më pas me ju të dy?

U bë mbledhja e komunistëve të ministrisë, ku u vendos që Dilaveri të çmobilizohej nga ushtria dhe të shkonte punëtor në minierën e Memaliajt, kurse mua nuk më zunë fare në gojë, duke më lënë vetëm me një vërejtje në Parti.

Si mundët të shpëtonit ju me një vërejtje, kur ishit autori kryesor i asaj që po ndodhte?

Se si shpëtova unë e mora vesh më vonë, por po jua shpjegoj sipas kronologjisë së ngjarjeve që ndodhën në atë kohë. Atë natë që u bë mbledhja, mua më mori në telefon Hito Çako e më tha që t'i çoja urgjent materialin, se e donte shoku Enver. Unë ia çova atë Hitos dhe ai më tha se të nesërmen do bëhej një mbledhje me oficerët e Garnizonit të Tiranës, e më porositi që unë duhej të merrja me vete edhe Dilaverin, pasi e kisha vartës. Ne shkuam në atë mbledhje që do ta drejtonte Hitoja dhe pak para se të fillonte ajo, aty erdhi edhe Beqir Balluku, i cili, pasi bisedoi për rreth 10 minuta me Hiton, u largua. Ndërsa zhvillohej mbledhja, ku u kritikua shumë Dilaveri, Prokurorit të Ushtrisë, i cili priste që ta arrestonte, Hitoja i tha: "Prit të mbarojë mbledhja". Në ato çaste edhe unë prisja se kur po më arrestonin, pasi isha shefi i Dilaverit.

Po juve, nuk ju kritikuan fare në atë mbledhje?

Po, njëri nga salla tha: "U kritikua Dilaveri, por duhet parë Elamiu, se ai është koka". Por atij ia preu fjalën Hito Çako, duke më marrë në mbrojtje mua. Pas kësaj mbledhja u mbyll dhe të nesërmen mua më thërriti Petrit Dume në zyrë, ku më komunikoi masën që ishte marrë për të më çuar gjashtë muaj për edukim në brigadën e xhenios të Rrëshenit.

Si shpëtuat ju pa u arrestuar?

Këtë gjë unë e mësova disa kohë më vonë, kur shkova në zyrën e Beqir Ballukut për t'i kërkuar atij lirimin nga ushtria. Hito Çako ma tregoi me gojën e tij gjithë sa kishte ndodhur që unë shpëtova pa u arrestuar. Kështu, kur më mori Hito Çako në telefon për materialin që ia çoi më pas Enverit, ky i kishte thënë: "Elamiu e Dilaveri të arrestohen e të bëhen shembull, se po kritikojnë hapur udhëheqjen e ushtrisë, e na mori lumi". Po kështu, Hito më tha se kur kishte ardhur Beqiri para mbledhjes, i kishte thënë atij se ia kishte mbushur mendjen Enverit për të mos më arrestuar mua, kurse për Dilaverin nuk kishte mundur dot.

Po me "Tezat e mbrojtjes" ç'u bë?

Pas dështimit të tezave që kishim përgatitur ne, Mehmet Shehu nxori tezat e veta, duke thënë: "Ushtria nuk ka bërë gjë, unë i bëra për tre muaj tezat e Artit Ushtarak Popullor". Mehmeti e bëri me qëllim prishjen e materialit me tezat që kishim bërë ne, në mënyrë që të godiste Beqirin, pasi si duket u bë xheloz për faktin se Enveri e mënjanoi atë nga ajo punë, duke ia besuar Beqirit.

Po me ju çfarë ndodhi më pas?

Pas dënimit të Dilaverit me burg në vitin 1966, mua më çuan pedagog në Akademinë Ushtarake për kursin e lartë të oficerëve të Shtabit të Përgjithshëm. Kur isha aty duhej të zbatoja tezat e Mehmet Shehut ("Teorinë e kalimit") si materiale plotësuese të "Tezave të mbrojtjes". Kjo ishte një teori disfatiste dhe unë i dola kundër, duke e argumentuar, dhe propozova të hiqej nga programi, por nuk ia mbante njeriu që ta hiqte. Sidoqoftë, unë ngula këmbë dhe nuk pranova ta bëja atë leksion me tezën e Mehmetit, të cilin e bëri më pas gjeneral Koli Mborja.

[King_Arthur]

Për çfarë e kundërshtonit ju teorinë që kishte bërë Mehmeti?

Unë isha kundër metodës së fortifikimit, e cila bëhej me metodën e Luftës së Parë Botërore, pasi ajo nuk u rezistonte dot armëve të reja që kishin dalë, dhe bunkerët i kisha quajtur "kërpudha të Mehmet Shehut që dekonspironin planin e mbrojtjes". Në një rast aty në kursin e lartë të Shtabit të Përgjithshëm ishte dhe Veli Llakaj, i cili mori si temë diplome "Teorinë e Kalimit" të Mehmet Shehut. Kur ai më kërkoi ta ndihmoja, unë i thashë të merrte temë tjetër, por ai tha se atë gjë ia kishin ngarkuar. Pas kësaj unë i thashë: "Vazhdo, se nuk të ndihmoj dot".Të gjitha këto i kishin shkuar në vesh Mehmetit, i cili disa vjet më vonë, në korrikun e vitit 1974, gjeti rastin dhe u hakmor ndaj meje.

Si konkretisht?

Në atë kohë, pra në korrikun e 1974-s, sa doli nga mbledhja e Pleniumit të KQ-së ku ishte goditur Beqir Balluku, Mehmeti erdhi në akademinë ushtarake ku po ndaheshin diplomat. Kur nuk më pa në presidium, ai pyeti: "Ku është Elami Hado?". Unë u ngrita në këmbë dhe iu përgjigja: "Këtu jam". Ai më tha: "Ti je teoricien, por je teoricien i disfatës" dhe foli shumë kundër meje. Ai "teorinë e kalimit" ma hidhte mua si "teori rrëshqitjeje", por unë i thashë se ato gjëra nuk mund të zgjidheshin aty. Ndërkaq, ai vazhdoi duke thënë: "Këto gjëra janë fare të qarta" dhe doli me tezat e fortifikimit, duke marrë si shembull luftën ndërmjet Finlandës e Bashkimit Sovjetik, dhe lavdëronte fortifikatat e Finlandës. Pas disa ditësh u bë mbledhja e organizatës së partisë, gjatë së cilës mua më përjashtuan nga Partia e më çmobilizuan edhe nga ushtria. Disa ditë më vonë, në Pleniumin e gjashtë të KQ të PPSH-së, në korrik 1974 (pas goditjes tjetër përfundimtare që u bë ndaj Beqir Ballukut), mua më quajtën komplotist dhe u vendos të internohesha në Shkodër. Pas gjashtë vjet internimi aty në Vaun e Dejës, më 1980 mua më arrestuan dhe më dënuan me dhjetë vjet burg politik, të cilin e vuajta kryesisht në Ballsh e Burrel. Gjatë kontrollit të shtëpisë mua më gjetën edhe një bllok shënimesh, ku ndër të tjera kisha shkruar: "Diktatura e proletariatit ka degjeneruar dhe është kundër proletariatit, pasi lufta e klasave është kthyer në një betejë për kolltuqe".

[King_Arthur]

"Puçistët" në Ushtri.
Fakte dhe dokumente për dënimet dhe përndjekjet absurde ndaj ushtarakëve, sepse shanin fasulet, luanin bixhoz apo mbanin foto pornografike

Dashuritë e dënuara të ushtarakëve pas "puçit"

Dr. Kol. Elmas Leci

Sa shumë oficerë e pësuan nga dashuritë me “biografi të keqe”! Sa vajza të mira ndrydhën dashurinë e tyre se i ndalonte urdhri i dishepujve të diktaturës?! Sa gra u ndanë nga bashkëshortët e tyre?! Mbi 2500 të tilla.
Kuvendi Popullor në 1950 pati nxjerrë një vendim, që e lejonte martesën me gra sovjetike. Dhe pati një numër të madh kuadrosh, edhe nga ushtria, që krijuan familje me gra ruse. Po me prishjen e udhëheqjes shqiptare me Moskën, me 1961 - 62, në të gjitha organizatat e masave (edhe në ato të partisë patjetër) u shtrua që, femrat ruse janë informatore të KGB-së. Duheshin divorcuar menjëherë. Me qindra gra sovjetike morën rrugën e kthimit. Ato që guxuan të qëndronin, ose i futën në burgje si spiune, ose i internuan familjarisht. Burrat e tyre u çmobilizuan nga ushtria dhe mbi ta, ra urrejtja, përçmimi dhe dyshimi. Pjesa dërrmuese e tyre u dërguan në vende të izoluara, larg kufijve dhe në punëra të rënda. Vuajtjet dhe streset kanë qenë të tmerrshme. Fëmijët e ikur në mituri, kur u rritën, kërkonin baballarët. U dërgonin letra por kurrë nuk morën përgjigje.

Burg se shau armatimin kinez

Gjyqet ndaj ushtarakëve për agjitacion e propagandë, janë zhvilluar pa baza, e me trillime. Po përmendim një të tillë të organizuar në vitin 1975, në ish Korpusin Korçë. Ishte një gjyq, nga ato të quajtur shembullor. Në akuzë ishte vënë oficer Bajram Dervishi. Kishte më se dy dhjetëvjeçarë me radhë Bajrami nga Vlora (vendlindja e tij) që endej maleve, repart më repart, me bindje se i shërbente atdheut. Po ja, një ditë, në vitin 1975 nga bindja e tij, nga pakujdesia apo intriga, i vunë prangat me motivacionin se “ka sharë armatimin kinez”. Në gjyqin shembullor sollën tërë oficerët e ish Korpusit Korçë. Në fytyrat e secilit shprehej habia për akuzën. E dënuan me burg Bajram Dervishin se shau armatimin kinez.

Gjyqet shembullore

Që t’u mbyllej goja oficerëve, diktatura organizonte gjyqe shembullore. Në periudhen 1960-1985 janë zhvilluar më se 2500 gjyqe të tillë ndaj oficerëve. Me gjyqe shembullore, me masa drakoniane, diktatura ushtronte presion e jepte “mësim” mbi oficerët. Denigrimi apo dënimi deri në prag të burgimit, i atentatorit e guximtarit, luftëtarit antifashist i përmasave të mëdha, Adnand Qatipi, shok armësh e ideali i Heroit të Popullit Myslym Keta, u bë në procesin e të ashtuquajturit puç ushtarak. Gjyqe që devizën e kishin nga zyrat famëkeqe të Sigurimit të Shtetit, nga ato zyra që edhe dënimin e oficerëve e bënin me plan, madje me program mujor e objektiva.Kur u dënua ish ministri i Punëve të Brendshme i diktaturës, Feçor Shehu, doli se për dënimet punohej me program. Në ato programe saktësoheshin përqindjet se si duheshin realizuar arrestimet dhe dënimet e njerëzve në përgjithësi, e të oficerëve në veçanti. Njerëzit e ndershëm i njohin mirë veprat ogurzeza të regjimit komunist, prej të cilave familjeve të tëra ende nuk u janë tharë lotët. Dënimet jepeshin me plan, me plan pune. Studioheshin personat me kleçka e cene dhe ndiqeshin këmba – këmbës, ose vihej në plan x - oficer, i cili për arsye të krijuara artificialisht akuzohej pa baza dhe dënohej pa gjë të keq. Një ish shef-Sigurimi në ish Korpusin e Shkodrës, herë pas here në mbledhjet e organizatës së partisë, ngrihej e diskutonte se nuk po zbulonte asnjë armik në radhët e oficerëve. Të tillë ai thoshte se ka, po se ku janë, nuk po i zbulojmë. Kjo është dobësi e punës së Sigurimit – shprehej ai. Ai Sigurim kërkonte medoemos “armiq” që të realizonte detyrën-plan të vënë nga partia.

Dy vjet ushtri më shumë për biografinë e keqe

Ka edhe të tjera aspekte që bëjnë pjesë në depersonalizimin e ushtarakëve, si ai i vitit 1967, ku 25 studentë që mbaruan studimet në degë të ndryshme të universitetit i dërguan masivisht dy vjet ushtarë, sepse udhëheqja e partisë me informacionin e sigurimsave, zbuloi që studentët “padrejtësisht” (sipas sigurimsave) kishin penetruar në auditorët e universitetit. Ishin me “biografi të keqe” ndaj u mor vendimi të çoheshin edhe dy vjet ushtarë. I çuan ushtarë, pa armë studentët Agim Hoxha, Seit Hasani, Fitim Meta, Muharrem Dizdari, Edmond Pisha etj. Po sa oficerë u ndoqën e u dënuan edhe për mësimin e gjuhëve të huaja me akuzat “agjentë”? Statistikat e mbledhura në arkiva e degët e personelit, tregojnë për 1200 raste. Argumentimi (gjithnjë sipas statistikave të diktaturës), leximi i literaturës së huaj, gjuha e huaj që mësonin, “i bënte agjentë”.

[King_Arthur]

Në ndjekje ushtarët që shanin fasulet

Në Gjirokastër, në Komandën e Korpusit një komunist, nënoficer, ka mburrur Festivalin e 11 dhe ka shprehur pakënaqësi për furnizimin ekonomik. E thirrëm nënoficerin, por ai tha se këto i shpif operativi i Sigurimit, sepse unë atij nuk i kam dhënë fasule. Ne e liruam atë për shpifje, por punën ndaj tij do ta ndjekin ata të Sigurimit të terrenit. Po në këtë korpus, një oficer është shprehur kundër stërvitjeve, duke thënë se na e morën shpirtin me këtë ngarkesë dhe se nuk bëhet stërvitje me një tas fasule. Oficeri është në ndjekje dhe survejim.

Pushohet se pëlqente mënyrën e jetesës në Kosovë

Laborantja A. V. në repartin 3 720, ka shprehur simpati për mënyrën e jetesës në Kosovë, sepse ka njerëz atje. Ne e pushuam nga puna, ndërsa organet e Sigurimit në terren do ta ndjekin aktivitetin e saj në atë ndërmarrje ku e caktuam të punojë.

Lirohet nënoficeri se pret turistë në shtëpi

Nënoficeri Y. Ç. efektiv i repartit 9 001 Shkodër, është takuar me njerëzit e fisit të tij, që kanë ardhur si turistë nga Mali i Zi. Ai i ka pranuar në shtëpi dhe ka pranuar plaçka nga ata. E liruam menjëherë dhe është në ndjekje nga operativët e terrenit. Në armën e Aviacionit dhe të Marinës punët i kemi diçka më mirë, pasi në këto armë ka kontigjente shumë të dobishëm dhe të cilësishëm për survejim. Në këto armë ushtarin që i kryen këto funksione, si agjenturë e kualifikuar, e vënë vetë Degët e Punëve të Brendshme të çdo rrethi.

Mban foto pornografike, i hiqet e drejta e fluturimit

Për pilotin P. N. efektiv i repartit 3 780 Tiranë, thuhet se ai mban fotografi pornografike. Ka thënë që bota ka helikopterë modernë. Këtë e raporton operativi i Sigurimit. Puna vazhdon për të verifikuar agjitacionin dhe propagandën që ai kryen kundër Partisë. Tani i kemi hequr vetëm të drejtën e fluturimit.

Ndiqet si antiparti, sepse mban kostum me dy të çara

Për oficer S. K, efektiv i repartit 1 930 Lezhë, operativi raporton në Buletin se ai duket antiparti, pasi vishet me kostum me dy të çara. Në fakt, ka tendenca mikroborgjeze, por duhet faktuar gjithçka. Puna po ndiqet.

Ulet nga detyra për parulla “armiqësore”

Për oficer Zh. O, efektiv i repartit 9 004 Skrapar, kemi këto të dhëna. Ky thotë se “karkalecat në bujqësi dhe kapterët në ushtri e rropën këtë popull” ndërsa parullën e dytë armiqësore e ka në lidhje me qendrat e zjarrit. E ulëm nga detyra dhe patjetër operativi i Sigurimit do ta zërë mat, sepse është llafazan. Oficerin S. B, efektiv i repartit 5 370 Lushnjë, operativi i Sigurimit e ka futur në kontigjentin e atyre që bëjnë agjitacion e propagandë, por duhen fakte më tepër për ta kaluar në gjyq. Vazhdon puna për grumbullimin e materialit konkret.

[King_Arthur]

Nuk raportoi për ushtarin e pirë, përjashtohet nga partia

Për oficerët D. P. e D. T. efektivë të repartit 9 718 Kavajë, vazhdon puna për t’i përgjegjësuar në kategorinë e njerëzve armiq. Ushtari Dh. S. nga Përmeti piu në një klub dhe u shpreh: “Poshtë marksizëm-leninizmi, poshtë ata që e ndjekin këtë rrugë.” Për këtë prezent ka qënë shefi i shtabit të repartit, kandidati për anëtar partie, K. V. i cili nuk i raportoi as komandës, as shefit të Sigurimit, as edhe partisë në repart. E përjashtuam nga partia dhe po ndiqet nga organet e specializuara të Sigurimit, se mos edhe ai ka konceptet e ushtarit. Për oficer Sh. Z. efektiv i repartit 1 580 Vlorë, operativi i Sigurimit raporton se ai bën agjitacion e propagandë kundër partisë, por ne mendojmë se shefi i Sigurimit ka tendencë ndaj familjes së tij. Puna ndiqet nga një rrjet informativ i terrenit.

Në kërkim të armiqve oficerë

Oficeri N. L. komandant batalioni në Brigadën e Pestë të Vlorës, shprehet se oficerët tanë jetojnë si qentë. Vazhdon puna për të mbledhur sa më shumë informacion. Oficeri M. K. komandant kompanie në repartin 4 681 Fier, është shprehur se oficeri shqiptar merr lekë sa një roje i një ndërmarrjeje. Informacionin e jep operativi i Sigurimit nëpërmjet faktit që i ka dhënë agjenti i tij, ushtari i MK-së. Vazhdon puna për grumbullimin e fakteve të tjera. Oficer Ç. Z. komandant kompanie në repartin 6 577 Fier, shprehet shpesh se : “Ne flemë njësoj si të burgosurit e botës, madje ata jetojnë më mirë sesa ne”. Nuk kemi marrë ende masa për arsye se informimi është bërë nga një ushtar, kontigjent i organeve të Sigurimit dhe se shefi i Sigurimit të njësisë dyshon në agjenturën e tij. Oficerët K. K. dhe B. M. efektivë në repartin 1 371 Përmet, janë takuar me një të riatdhesuar, kanë filluar të flasin mirë për botën revizioniste dhe janë në ndjekje.

Në ndjekje oficeri që mbante favorite

Për oficer M. M. efektiv i repartit 3 456 Tepelenë, është raportuar nga shefi i Sigurimit, se duke mbajtur flokë të gjata dhe favorite, ka rregulluar një femër me biografi të keqe. Më duket, – thotë shefi i Sigurimit,- se femrës me biografi të keqe i ka dhënë informata për topat dhe efektivin që drejton. Ne i thamë shefit te Sigurimit që t’i verifikojë faktet, ndërsa ai na thotë se fjalët e tij janë vepra. Më vonë shefi i Sigurimit na thotë se ka futur si agjenturë kushëririn e vajzës, i cili ka biografi të keqe.
Për oficer A. Sh. aviator në Rinas, raporton shefi i Sigurimit të Aviacionit, se ky oficer duhet të jetë armik, sepse mban flokë të gjata dhe ka njerëz të fisit jashtë shtetit, por u dha udhëzim nga drejtoria e Sigurimit në Ushtri që të mblidhen fakte dhe argumente. Puna po vazhdon.

Luanin bixhoz, lirohen nga ushtria

Për aviatorët e Kuçovës dhe të Rinasit raportohet nga Sigurimi i Shtetit të reparteve se kanë lozur bixhoz me letra. Mendojmë që të lirohen nga ushtria. Ata, një pjesë, janë profesionistë të mirë, por ka rrezik që të degjenerojnë. Ndaj të gjithëve po ndiqet puna për të provuar edhe konceptet e tyre.

Fut një civil në tunel, ulet nga detyra

Për oficer M. B. efektivi i brigadës sulmuese në Fushë - Krujë kemi informacion nga Sigurimi i Shtetit se ka futur në një tunel të repartit një civil. Tuneli vërtet s’ka materiale, por ka rrezik që civili të nxjerrë sekretin e tunelit. Për këtë gjë ne e ulëm nga detyra.
Për oficerët P. N. dhe L. Z. efektivë të repartit 4 229 Fier, kemi informacion nga shefi i Sigurimit se ata të dy bëjnë agjitacion e propagandë, kanë qejf femrat dhe pijnë cdo ditë birrë. Ku i gjejnë lekët e pyetëm ne shefin e Sigurimit?… Ai na u përgjigj se ata i marrin te vajzat me biografi të keqe. Puna e tyre do ndiqet nga organet e Sigurimit të Shtetit.
Për oficerin L. L. efektivi i repartit 4 681 Fier, kemi informuar se është fejuar me një vajzë me biografi të keqe. U thirr dhe na premtoi se do ta ndajë.
Për oficerët P. S. dhe K. Ç. efektivë të repartit 5 010 Sazan, informohemi se kanë shprehur pakënaqësi për konservimin e armëve. Bëmë mbledhje dhe i sqaruam. Shefi i Sigurimit po vazhdon punën që t’i verifikojë se mos janë armiq.
Për oficerin Dh. Ll. efektiv i repartit 1 991 Himarë, informohemi nga shefi i Sigurimit se ai shoqërohet me një njeri që ndjek modën dhe është feminist. E thirrëm Dh-në dhe, përzemërsisht, na kërkoi të falur, por ai përsëri bashkohet me personin. Shefi i Sigurimit e shtoi kontigjentin në drejtim të tij për të verifikuar se mos kanë zënë rrugë armiqësore dhe represive ndaj Partisë dhe udhëheqjes së saj.
Oficer L. V, efektivi i repartit 5 246 Rrëshen, me udhëzim të Sigurimit e transferuam urgjentisht. Të njëjtën gjë do ta bëjmë edhe me oficerët G. S, K. K. e A. K. Oficer M. D. nga Gjirokastra flet mirë për botën borgjezo - revizioniste dhe flet keq për kushtet e këqija ekonomike të vendit tonë. E arrestuam dhe ia dhamë gjyqit.

[King_Arthur]

Urdhri që u ndalonte ushtarakëve martesat me biografi të keqe

Ekziston në arkivë një urdhër i firmosur nga një ish ministër Mbrojtje i diktaturës, për fejesat dhe martesat e ushtarakëve, një urdhër me disa nene, që u ndalonte ushtarakëve të lidheshin me vajza me “biografi të keqe”. Jo vetëm kaq, por urdhri përcakton edhe ndarjet - divorcet për arsye biografie. Kush oficer nuk e zbatonte, ai përjashtohej nga partia e ushtria e më pas e prisnin dënimet me radhë.



Shekulli
16/09/2005





Duke shfletuar denoncimet dhe spiunimet e Sigurimit të Shtetit ndaj ushtarakëve shqiptarë pas të ashtuquajturit Puç në Ushtri

Ja si i ndiqte Sigurimi ushtarakët


Prof. Dr. Kol. Elmas Leci

Nuk kemi nisur ende të flasim për lirimet masive të viteve 50 apo të dënuar e të eliminuar në vitet 60 që arrin shifrën 25 mijë, por se si i survejonte ish-Sigurimi i Shtetit oficerët. Ja disa shembuj konkretë të bazuar në dokumente dhe fakte:

Dokumente të spiunimeve në ushtri

Le t’i referohemi konkretisht materialeve të dosjes nr. 135, lista 29, ish-fondi i Arkivit Qendror të PPSH. Materialet që ndodhen në këtë dosje përmbajnë informacione të periudhës nëntor 1973- gusht 1974. Në fillim të dosjes është shënuar: “Me porosi të shokut Hysni Kapo”. Fleta ka një informacion me numër 335, që i drejtohet Hysni Kapos. Informacioni përmban çështje të ndryshme se si sillen oficerët, çfarë bëjnë, çfarë lexojnë, me kë takohen etj., etj. P.sh. për oficerin E. A. jepej një informacion nga operativi i Kuçovës R. R. se ai merret me leximin e librave të ndaluar. Operativi, thuhet në informacion, shprehet se në survejim të oficerit E. A. kemi vënë si agjenturë shokët e ngushtë të tij, oficerët D. I dhe H.M. Në rastin më të parë të marrjes së informacionit do të veprojmë. Oficeri E. A. së bashku me oficerin N. D. merren me një person qe ka biografi të keqe, ish shefin e shëndetësisë të Urës Vajgurore.
Oficer S. M. shef operativ i një njësie në Burrel, është takuar me turistë të huaj. Këtë e vërteton operativi i Sigurimit të njësisë si dhe një nga agjentët e tij, njëra me profesion mami. Oficeri S. M. ka shprehur kënaqësi edhe për Festivalin e 11 në RTV, ndërsa për Festivalin e 13 ka shprehur pakënaqësi. Vazhdon puna e operativit të Sigurimit për t’i regjistruar shprehjet e thëna, me qëllim që ta zërë ligji për agjitacion e propagandë. Për gjashtë oficerët e rinj që informohemi, sapo i kemi marrë të dhënat nga operativi i Sigurimit dhe jemi në pritje të materialit konkret. Deri më tash për këta gjashtë oficerë na është thënë nga operativi se ata kanë thënë se u pëlqen muzika e huaj. Do t’i shohim biografitë e tyre dhe do të veprojmë.
Për D. R. oficer në brigadën e këmbësorisë në Librazhd, kemi nga operativi i Sigurimit në dispozicion materiale të plota. D. R në prezencë edhe të disa ushtarëve ka hapur televizorin në një stacion të huaj. Njëri prej ushtarëve, të cilit shefi i Sigurimit po i heton biografinë dhe bindjet e tij politike, D. I. është shprehur se i pëlqejnë këngët e muzikës jugosllave e italiane. Për këtë gjë ne e thirrëm D-në dhe u sollëm mirë me të, me qëllim që ta vëmë në gjumë dhe, me t’i gjetur rastin, t’ia japim organeve kompetente. Për të mos ndodhur raste të tilla, dhamë urdhër që në ushtri televizorët të mbyllen në kuti me çelësa, ku të kenë të drejtë t’i hapin vetëm oficerët e shtabit, me qëllim, që të ndiqet vetëm Tirana. Ne vendosëm që televizorët të hapen vetëm nga punëtorët politikë ose sekretarët e rinisë të nënreparteve.
Në vijim, informacionet theksojnë: Oficeri N. K. efektiv i repartit 9181 Tiranë, është një person shumë i rrezikshëm, sepse ai ka thënë: “Po të bëhet luftë, të parin do të vras komisarin e Brigadës”. Për këtë na raportoi operativi i Sigurimit dhe agjentura e tij në repartin përkatës. U thirr N. K. nga zëvendëssekretari i komitetit të partisë të grupimit, por ai nuk e pranoi ta ketë thënë kështu. Ne kërkuam ballafaqimin me dëshmitarët, por operativi na shpjegoi se nuk ia lejon platforma që, duke qenë oficerë të lirë, të ballafaqohen me agjenturën, që shërben si dëshmi vetëm nëpër burgje. Ne po e vazhdojmë ndjekjen e aktivitetit të oficerit.
Për oficer N. H. zëvendës-shef i degës ushtarake të Pukës, agjentët tanë informojnë se ai ha e pi në një familje me qëndrim të keq politik. Operativi i Sigurimit garanton se N-ja ka pikëpamje revizioniste dhe për këtë e ulëm në detyrë. Ai do të flasë patjetër me pakënaqësi dhe, nëse vepron kështu së bashku me operativin ia kemi ngritur grackën.
Oficerin I. Ç., efektivi i repartit 6600 Kukës, themi ta lirojmë dhe më pas të ndiqet penalisht, sepse ka patur takime me të riatdhesuarin E. N. Operativi i njësisë po e survejon atë me anë të rrjetit agjenturor.

Informacion me nr. prot. 330 i dt. 2.12.1974.
Shokut Mehmet Shehu.
“Si rezultat i veprimtarisë së hapur dhe të rrezikshme armiqësore në ushtri duhet të forcojmë anën organizative të ushtrisë dhe kemi marrë këto masa: Shtyhet çmobilizimi për ushtarët që presin radhën e lirimit dhe për këtë ushtarët janë shprehur se do të qëndrojnë ne ushtri sa të ketë nevojë partia. Ka shkelje në drejtim të emërimit dhe heqjes së kuadrit rezervist, me të cilët merren komandat e degët ushtarake dhe nuk marrin mendimin e organizatave të partisë. Kjo është bërë në Pogradec, Ersekë, Divjakë, Pukë. A nuk e dinë ata se çdo gjë duhet ta bëjë partia, të drejtojë partia, të udhëheqë partia, të komandojë partia? Ka mjaft thashetheme për veprimtari armiqësore. Oficeri Ridvan Topulli, nga Farka, bisedon me një mësues muzike të shkollës “Xh.Delli”, se ka dëgjuar tek italiani për grushtin e shtetit të Beqir Ballukut. Eshtë thirrur. Po bëhen hetime.
Pronari i kantierit të anijes çmanjetizuese solli dy televizorë, një për ekuipazhin e anijes dhe një për kapitenin e saj. Këta i dhuruan atij një radio “Durrësi” dhe një album” 25 - Vjetori”. Oficerët e marinës nuk treguan për këtë gjest. Për këtë, në bazë të vendimit të Këshillit të Ministrave Nr 115, dt 2.7.73, ky lloj veprimi ishte i ndaluar d.m.th. është shkelur vendimi. U morën masa dhe do të mbahet qëndrim”.
Ishte një amplifikim i tërë që iu bë akuzave pa baza ndaj të ashtuquajturve armiq. Ata e dënuan grupin puçist vetëm në sajë të akuzave slogane partiake, pa asnjë fakt juridik, pa asnje argument. Shembujt tregojnë qartë se si sajoheshin akuzat, se si zmadhoheshin ato dhe se si i godiste grushti i hekurt i diktaturës komuniste.

[King_Arthur]

Rrëfimi i ish-kolonelit Jozif Zegali që u burgos nga Enver Hoxha, sepse i shkroi atij një letër kundër bunkerizimit të vendit

Si e pësoi kundërshtari i bunkerizimit

Oficeri Josif Zegali, ish kolonel në kohën e gradave, pas daljes së parë nga burgu, në tetor të 1982-it i shkruan diktatorit mbi çmendurinë e bunkerizimit të vendit. Për këtë e rifusin në burg, madje me urdhër direkt të Enver Hoxhës.
“Ky disfatist të arrestohet... dhe t’u përgjigjet pyetjeve të mëposhtme... ,- shkruan Enver Hoxha më 1 dhjetor 1982. Pasi rreshton një sërë pyetjesh, urdhëron: “... Të arrihet në konkluzione për fajet e tij (Josif Zegalit) të rënda në këtë drejtim... Në dënimin e tij të kihet parasysh edhe vendimi i Komisionit të revizionimit dhe kontrollit të partisë, ku thuhet se (Josif Zegali) është njeri i dyshimtë, mbasi nga Mehmet Shehu qe dërguar për shumë kohë në Itali dhe në Suedi, ku ka harxhuar mjaft të holla”.
Siç vërehet qartë nga dokumentet, Enver Hoxha urdhëronte vetë arrestimin e atyre që guxonin t’i jepnin “këshilla” dhe më pas, përcaktonte edhe pyetjet që u duheshin bërë nga hetuesit për të përfunduar në urdhrat për dënime e ridënime. Ishte vetë ai, Komandanti, Sekretari i plotfuqishëm, që urdhëronte kryerjen e krimeve.

Rrëfimi

Ja ç’na tregon vetë dëshmitari, autor i letrës, kundërshtar i çmendurisë bunkerizuese, ish koloneli Jozif Zegali: “Enver Hoxha e kishte lexuar me “durim” letrën time. Vende-vende e kishte nënvizuar dhe në përfundim, urdhëronte arrestimin tim, nxirrte pyetje për hetuesin e prokurorin, më sigmatizonte mua me ofeza cinike e të turpshme, si dhe urdhëronte dënimin penal, tamam si gjakësor... Më datën 17.12.1982, pasi rrethuan pallatin tim, - vijon tregimin Josif Zegali,- më vijnë në shtëpi një grup oficerësh të Sigurimit dhe të Hetuesisë dhe në emër të popullit... më vunë prangat. Pas disa minutash, përfundova në birucën Nr.13 të burgut të vjetër të Tiranës, birucë në të cilën pata qenë edhe më parë. Procesi në hetuesi u zhvillua e vazhdoi 94 ditë. Vuajta shumë. Kurrë nuk mund t’i harroj ato vuajtje as unë, as gruaja, as vajzat e mia. Vajza e madhe në ato kushte, vdiq e brengosur në moshën 36-vjeçare e në mjerim! Këto, ndaj meje e dhjetëra të tjerëve, ishin krime, krime, që në çdo kohë e në çdo vend, ndëshkohen penalisht e juridikisht, politikisht dhe historikisht!”.


U quajt kali i armikut

Historia e kalit të Petrit Dumes, motivi i vërtetë i filmit “Vdekja e kalit”

Filmi “Vdekja e kalit”, ka për motiv një ngjarje të vërtetë. Bëhet fjalë për kalin e ish-Shefit të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, Petrit Dume. Atë kalë, pas dënimit të Petrit Dumes, e degdisën nëpër ferma, e etiketuan kali i armikut, e keqpërdorën, sepse edhe kali kishte faj se kishte mbajtur mbi shpinë Petrit Dumen!

[King_Arthur]

Të gjitha eleminimet e Enver Hoxhës në Shtabin e Përgjithshëm të Ushtrisë. Personalitetet e luftës që u quajtën tradhëtarë: Abaz Kupi, Dali Ndreu, Koçi Xoxe dhe dhjetëra të tjerë që u eleminuan pas luftës

Si përfundoi Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Nacionalçlirimtare

Prof. Dr. Kol. Elmas Leci

Lufta Antifashiste është konsideruar dhe e tillë mbetet, e lavdishme. Po Shtabi që e drejtoi atë, ç’u bë? Cilët ishin anëtarët?! Ku janë ? Si përfunduan? Që përpara se të vriste Mustafa Gjinishin, Enver Hoxha me emisarët jugosllavë përjashtuan nga Shtabi i Përgjithshëm major Abaz Kupin, të cilin vetë Enver Hoxha e pati cilësuar “atdhetar të pathyer e të papërkulur, me zemër plot dashuri për Atdheun dhe me urrejtje për okupatorin”. Ndërsa më pas e quan “tradhëtar”, “frikacak” etj., etj.

ABAZ KUPI

Major Abaz Kupi, ish luftëtar dhe udhëhqës i rezistencës antifashiste që në 6 e 7 prill të vitit 1939 në Durrës, kurse historia zyrtare komuniste e ka cilësuar atë tradhtar e bashkëpunëtor të pushtuesve
Para se të flasim për personalitetin e tij, theksojmë se figura të shquara të luftërave si Napoleoni apo Suvorovi, Levingtoni apo Romeli, Skënderbeu apo Isa Boletini, Selam Musa Salaria apo Mehmet Pashë Dërralla etj., etj., kurresesi nuk do të shfaqeshin me tërë qenësinë e madhështinë e tyre, në qoftë se jeta dhe bëmat e tyre do të shikoheshin të politizuara, me paragjykime denigruese sipas interesave partiake.
Abaz Kupi, i lindur në Klos të Matit, në një familje me tradita atdhetarizmi, u rrit në Krujë, ku kaloi pothuajse të gjithë jetën dhe u edukua e u formua si luftëtar për çështjen kombëtare. Qysh në rininë e hershme ai shquhej për dhunti të rralla ushtarake e për guxim në luftën kundër pushtuesve. Këto veti bënin përshtypje të madhe në mjedisin që e rrethonte, i cili sa vinte e më shumë e çmonte burrërinë e djalit të ri. Në një moshë shumë te re, në vitin 1911 u zgjodh anëtar i Këshillit Kombëtar të krijuar në Kruje. Kreu me sukses misionin për vrasjen e kryetarit te rebelëve filoturk Llan Hoxha, i cili kishte hequr në Krujë flamurin kombëtar dhe në vend të tij kishte vendosur flamurin turk. Ky aksion i parë luftarak ishte dhe një veprim pagëzimi në “fushën e mejdanit” i luftëtarit dhe i komandantit të ardhshëm, ishte dita e parë e shkollës ushtarake. Gradualisht njihte e përvetësonte format tradicionale të luftës kundër armikut me individë, njësi e formacione të vogla, duke filluar me organizimin e atentateve e duke vazhduar me pritën dhe më tej, me organizimin e luftimit me pjesëmarrje më të madhe forcash e mjetesh.
Në vorbullën e lëvizjeve, e herë në krye të tyre për shpëtim kombëtar, Abaz Kupi kudo u ndodh që nga viti 1912, kur u shpall Pavarësia e Shqipërisë e deri në fillim të viteve ’20, ku luhatej ekzistenca e shtetit të ri shqiptar, të rrezikuar nga shovinistet fqinjë. Vlen të përmendet këtu lufta kundër hordhive serbo-malazeze, të cilat kishin pushtuar Koplikun dhe Malësinë e Shkodrës më 1922. Këtu Abaz Kupi shquhet si komandant me të gjitha dhuntitë e aftësitë e organizatorit e të drejtuesit të talentuar ushtarak. Në krye të 300-400 luftëtareve krutanë, ai i thyen keqas pushtuesit sllavë.
Motivet mbi të cilët mbështetej intuita e tij e shquar në lëmin ushtarak ishin: atdhetaria dhe zgjuarsia e luftëtarit, organizimi i strategut popullor dhe guximi e trimëria tradicionale e shqiptarit. Këto përbëjnë bazën e paluajtshme të jetës së tij dhe ky fakt është i pranishem në çdo hap, në çdo bisedë e takim, sidomos atëhere kur situata politike e luftarake bëhej më kritike, kur atdheut dhe çështjes kombëtare u kanosej rreziku. Eshtë kjo arsyeja që Abaz Kupi bëhet një nga figurat kryesore, madje radhitet ndër më kryesoret e qëndresës kundër pushtimit fashist.
I porsakthyer nga Stambolli dhe me vendim të Parlamentit shqiptar, ai më 7 prill 1939 vihet në krye të qëndresës historike kundër pushtimit fashist. Ky veprim i siguroi atij një emër te madh. Fama e Abaz Kupit depërtoi tej kufijve të Shqipërisë dhe ai zuri vend jo vetëm në historinë e vendit tonë, por edhe në historinë e Evropës, sepse deri në prill të vitit 1939 qe ndër të parët që i qëndroi me armë pushtuesit fashist.
I ndjekur nga fashistët, ai ndodhej herë në krye të aksioneve konkrete e herë në përgatitjen e veprimeve të ardhshme për mobilizimin e popullit në luftën për liri, e për Shqipërinë Etnike. Në këtë mënyrë atdhetari nacionalist, në vitin 1941 do të emigronte në Jugosllavi, e cila asokohe jetonte shpërbërjen e saj të parë. Në këtë situatë Abaz Kupi mblodhi rreth vetes emigrantë dhe atdhetarë kosovarë. Që andej së bashku me shokët e tij të luftës e të idealeve kombëtare, kthehet në Shqipëri dhe ngre në Bogë të Shkodrës flamurin kombëtar - një akt tjeter i lartë e fisnik, i cili ia rriti më shumë jehonën e personalitetit.
Veprimtaria e njohur ushtarake e Abaz Kupit kushtuar çështjes kombëtare, shfaqet në këto pamje kryesore: Në luftën kundër pushtuesit fashist; në kundërshtimin e sundimit sllavokomunist, dhe në bashkimin e forcave që luftonin për Shqipërinë Etnike. Por, duke vënë para çdo qëllimi çlirimin nga pushtuesit fashistë e nazistë dhe duke besuar se në përpjekjet për zgjidhjen e problemeve kombëtare do të bashkoheshin të gjithë frymët e organizatat, ai shprehet kështu në takimin e parë me përfaqësuesit e Partisë Komuniste në Konferencen e Pezës: “... Unë jam gati të bashkëpunoj me çdo shqiptar të ndershëm, pa dallim feje, krahine apo ideje. Unë nuk kam gajle se ju jeni komunistë... unë ju respektoj, respektoj çdo bindje politike, por me kusht që ju të jeni komunistë shqiptarë”.
Për të ruajtur këtë bashkim forcash në luftën për çlirim, ai është shprehur: “... unë nuk dua që të shpallen parti politike në këtë kohë lufte... në qoftë se shpallen parti politike tash.. unë kam partine time, jam monarkist”. Këto ishin mendimet që Abaz Kupi i shprehu qartë në Konferencën e Pezës, e cila ishte kuvendi i parë pluralist mbarëkombëtar.
Abaz Kupi ishte ndër anëtarët e parë të Këshillit Antifashist që zgjodhi kjo konferencë, ashtu sikurse rreth një viti më vonë më 10 korrik 1943 ai do të zgjidhej anëtar i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Nacionalçlirimtare.
Sikurse dihet, më 1 gusht 1943 u organizua Konferenca e Mukjes në afërsi të Krujës. Në të morën pjesë nga lëvizja Nacionalçlirimtare Ymer Dishnica e Mustafa Gjinishi, nga nacionalistet Abaz Kupi, Murat Basha e Jahja Çaçi, nga Balli Kombëtar Mithat Frashëri, Hasan Dosti etj.
Më 3 gusht, kur sapo kishte përfunduar punimet Konferenca e Mukjes, major Abaz Kupi në krye të forcave që komandonte, organizoi pritën e famshme dhe rrethimin e regjimentit “Guida” në Qafë-Shtamë, veprime të cilat çuan në asgjësimin e gjithë njësisë italiane, ku mbeti i vrarë edhe komandanti i saj. Ky ishte një rast tjetër i shfaqjes konkrete të dhuntive e aftësive luftarake të Abaz Kupit.
Pas kësaj humbjeje, fashistët nisin nje divizion nga Dibra, për t’u ardhur në ndihmë trupave që ndodheshin në Burrel. Në rrugë forcat italiane ndeshën në pritën e organizuar në Klos nga luftëtarë të komanduar nga kolonel Murat Basha. Përsëri ne teatrin e luftimeve figura e komandantit të talentuar Abaz Kupi. A u gjend në krye të forcave në Kurdari e Suç, ku italianët u neutralizuan, duke pësuar humbje të tjera të mëdha.
Pas kapitullimit te Italisë, në Shqipëri shfaqet okupatori gjerman. Më 18 shtator 1943 trupat gjermane sulmuan Krujën. Misioni anglez, i përfaqesuar nga Nili (Neil) oficer i shërbimit të fshehtë britanik siç shkruan në kujtimet e tij, “u përpoq t’i bënte partizanët e zogistët që të bashkëpunonin për të mbrojtur Krujën. Abaz Kupi personalisht tregoi një shpirt luftarak të mirë”.
Duke mos u pajtuar me hedhjen poshtë nga komunistet të vendimeve të Konferencës së Mukjes, Abazi shkëputi lidhjet me Lëvizjen Nacionalçlirimtare dhe shpalli themelimin e organizatës politike Legaliteti. Megjithatë ai perpiqej për bashkëpunim në luftën kundër okupatorit gjerman, në qoftë se ky bashkëpunim nuk do të mohonte idealet që synonte. Në një trakt te datës 19.9.1943 ai shkruan “Dëgjohen andej - këndej sulmime reciproke mes nesh e partizanëve. Kjo gjë ka qënë dhe ështe kundër dëshires sime”.
Në kërkim të një zgjidhjeje për çlirimin e realizimin e Shqipërisë Etnike, në një bisedë me përfaqësuesit e Britanisë së Madhe pranë Shtabit te tij, Xhulian Emer (Julian Amery) dhe Maklin (McLean), Abaz Kupi u thotë: “Unë jam gati të bëj çdo sakrificë për çështjen aleate dhe t’i luftoj gjermanët, por më parë duhet të di se çfarë keni vendosur për të ardhmen e Shqipërisë. Cilët do të jenë kufijte tanë pas luftës? A ështe lënë vendi ynë në sferën e ndikimit rus, ashtu si thonë gjermanët? Ne, shqiptarët... kemi bërë sakrifica të hatashme për çështjen e përbashkët, dhe deri më sot nuk kemi pasë asnjë inkurajim, asnjë fare njohje zyrtare nga ana e aleatëve të mëdhenj... Mos harroni një gjë: Ne jemi patriote “shqiptare”, jo agjente “britanikë”.
Abazi ishte, sa i vendosur aq edhe i sinqertë në idealet e tij, te cilat i kishte shprehur gjithmonë hapur. Por mungsa e pluralizmit, e koalicionit në Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare e çuan atë në deziluzion e në një pozicion disi të papërcaktuar.

[King_Arthur]

Abaz Kupi vërtet nuk i arriti idealet, të cilave u kushtoi jetën dhe familjen për realizimin e Shqipërisë Etnike, por ai, me luftën dhe përpjekjet e tij për çështjen kombëtare, mbetet një nga figurat, të cilat jane të ligjshme e të rëndësishme në faqet e historisë së re të Shqipërisë. Ai ishte gjenerali popullor, siç e kanë quajtur në Perëndim. Ai pranoi Pezën “ luftë pa dallim krahine, feje e ideje” dhe Mukjen për një Shqipëri Etnike. Ai ishte për bashkimin dhe nuk pranoi diktatin serbosllav në drejtimin e luftës.
Një figurë tjetër ushtarake e Shtabit të Përgjithshëm Dali Ndreu, zëvendëskomandant i shtabit Sa herë flasim për Luftën Antifashiste të popullit shqiptar, për çetën partizane të Sllovës (Dibër), për Ushtrinë Nacionalçlirimtare, për Shtabin e Përgjithshëm të saj, brigadat sulmuese, Divizionin I Sulmues, Korparmatën I të UNÇSH, për luftën me përmasa të mëdha dhe heroike të çlirimit të Tiranës etj., mendja na shkon tek ai që për më se dyzet vjet u anatemua dhe “i humbi emri” duke u mbuluar me harresë, tek i paharruari Dali Ndreu.

DALI NDREU

Daliu ishte lindur në fshatin Sllovë të Peshkopisë, më 10 mars të vitit 1912, në familjen e shquar atdhetare të Dibrës të Isuf Xhelilit, i cili kishte luftuar dhe ishte dalluar në luftërat kundër tërë armiqve që kishin shkelur atdheun. Armik për vdekje ndaj politikave sllavizuese dhe i derivateve të tyre të ndryshme. Madje i ati, Isufi, së bashku me xhaxhanë e vet, të mirënjohurin Elez Isufi, ishin vrarë për kundërshti idesh nga njerëzit e mbretit në dhjetor të vitit 1924, pas dështimit të Revolucionit të Qershorit të atij viti. Në vitin 1931, pas përfundimit të Shkollës Ushtarake të Plotësimit, në degën e artilerisë, në Tiranë, Daliu u titullua oficer. Ai shërbeu me gradën e nëntogerit, fillimisht pranë Degës së Rekrutimit në Përmet, më pas, deri në vitin 1933, u caktua dhe punoi pranë artilerisë së Divizionit “Kosova”.
Pas dështimit të lëvizjes antizogiste të Fierit, të vitit 1935, Dali Ndreu arrestohet dhe lirohet nga ushtria, duke humbur të drejtën e gradës, me Dekretin Mbretëror të 12 nëntorit 1937, së bashku me Bedri Spahiun, Tahir Kadarenë e disa të tjerë. Pas daljes nga burgu, heq dorë nga karriera ushtarake dhe shkon për të ndjekur studimet e larta për shkencat ekonomike në qytetin e Firencës, në Itali. Ndodh pushtimi fashist i Shqipërisë dhe ai kthehet në atdhe, për të nisur veprimtarinë antifashiste. Me aktin e kthimit në atdhe ai tregoi se ishte luftëtar i vendosur i çështjes së lirisë të Shqipërisë dhe se po niste rrugën e vështirë, por të denjë të ngjitjes drejt panteonit, gjë që e afirmonte lufta kundër pushtuesit të huaj fashist.
Pas krijimit të çetës nacionaliste të Abaz Kupit dhe të çetës partizane të Myslym Pezës, në Shqipëri nisi periudha e lindjes dhe e krijimit të shumë formacioneve të tjera luftarake e atdhetare antifashiste. Pikërisht në prill 1942, në fshatin Sllovë të Dibrës formohet njësiti luftarak, që pas pak kohësh u rrit në çetë, në krye të të cilit zgjidhet Dali Ndreu. Pas kësaj, falë dijeve profesionale e ushtarake të spikatura, trimërisë, drejtësisë dhe gjakftohtësisë, komunikimit tepër ekspresiv me njerëzit, duke qënë se gëzonte një influencë të rrallë në popull, për të nisi një karrierë e shpejtë, e begatë dhe brilante. Për rrjedhojë, në mbledhjen e tij të fillimit të korrikut 1943, me krijimin e Shtabit të Përgjithshëm të UNÇ, Këshilli i Përgjithshëm NÇ, e zgjedh Daliun anëtar dhe zëvëndëskomandant të këtij organizmi të lartë, të rëndësishëm dhe të mirëfilltë ushtarak. Në këtë përcaktim dhe përzgjedhje si “gur-prove” u vlerësuan aftësitë e shumanshme ushtarake dhe morale, energjitë, karakteri i paepur, pjekuria në gjykimin e situatave dhe maturia në përpunimin e marrjen e vendimeve. Njëherësh ai ishte edhe një komandues i shquar dhe plot reputacion njësish luftarake. Ai drejtoi me cilësinë e të dërguarit të Shtabit të Përgjithshëm Brigadën III Sulmuese, pas 24 majit 1944 e Divizionin e I Sulmues dhe që nga 18 gushti i po këtij viti Korparmatën e I S të UNÇSH, i pari dhe më i madhi formacion luftarak në atë ushtri. Në rrugën e vështirë të luftës, Daliu vërtetoi se zotëronte në shkallë të lartë artin e të luftuarit, aftësitë e rralla drejtuese dhe komanduese, për të cilat u shqua dhe u vlerësua shumë deri në sferat më të larta organizative të UNÇSH-së. Ngjitja ishte tërësisht e merituar. Duke qënë në krye të këtyre formacioneve të shquara, që mbajtën peshë të ndjeshme në ecurinë e luftës, roli i tij si ushtarak i formuar e si komandant, u ndie me tërë forcën gjatë kryerjes me sukses të veprimeve të të gjitha niveleve: Taktike, operative dhe operativo-strategjike, që u ndërmorën gjatë zhvillimit të luftës. Kujtojmë këtu Operacionin nazist të Dimrit të egër 1943-44, kur ai në krye të Brigadës II dhe III Sulmuese dhe të partizanëve të tjerë, të goditur nga të gjitha anët prej forcave të shumta naziste, arriti të shmangte asgjesimin e tyre, duke i nxjerrë ato jashtë rrethimit të ngushtë armik, në zonën ndërmjet Tiranës dhe Elbasanit, në ato ditë aq të vështira dimri të ashpër. Ky sukses, krahas veprimeve luftarake të Brigadës së I, IV, V dhe VI Sulmues, ndikoi në shuarjen e propagandës turbulluese të nazistëve, se Lufta Antifashiste NÇ dhe Ushtria NÇ ishin asgjësuar njëherë e mirë. Më 1944 Divizioni I, që ai komandonte së bashku me Tuk Jakovën, pasi përballoi e sfidoi Operacionin nazist të Qershorit 1944, kaloi lumin Shkumbin pikërisht nën hundën e nazistëve dhe i shtriu veprimet luftarake me shpejtësi dhe siguri në një zonë të gjerë e të thellë, nga Shqipëria e Mesme në atë të Veriut.
Në krye të Korparmatës I, së bashku me dhjetëra drejtues të tjerë të njohur të Luftës e të ushtrisë që kishte pranë, drejtoi me mjeshtëri e sukses veprimet e njësive luftarake të shumta për çlirimin e kryeqytetit njëherësh me ato për çlirimin e Lezhës, të Shkodrës etj., deri në Çlirimin e plotë të Shqipërisë më 28 nëntor 1944.

[King_Arthur]

Qëndrimi i tij realist ndaj misionarëve ushtarakë anglezë, si aleatë të natyrshëm në këtë luftë të përbashkët, pozicioni i qartë dhe i përcaktuar prerazi ndaj përfaqësuesve jugosllavë pranë UNÇSH-së, të gjitha këto mund t’i mësosh dhe t’i kuptosh po të shfletosh urdhrat apo qarkoret luftarake, të hartuara e dërguar formacioneve që ai drejtonte, si dhe analizat e veprimeve luftarake të kryera. Misionarët ushtarakë anglezë pranë formacioneve luftarake të UNÇ, që ia njihnin vlerat dhe aftësitë drejtuese në fushën e luftës, kanë bërë vlerësime të veçanta dhe me nota realiste mbi personin e tij në drejtimin e njësive të mëdha të Ushtrisë NÇ Shqiptare dhe të veprimeve luftarake të tyre. Të tilla janë vlerësimet e bëra sidomos nga Rexhinald Hiberti në librin e tij “Fitorja e hidhur”, që i kushtohet Luftës Antifashiste në Shqipëri në vitet 1939-1944.1)
Edhe karriera e gradimeve të Dali Ndreut ishte e shkëlqyeshme dhe e rrufeshme, si një kometë, sepse kaloi nëpër rrugët e luftës, ku mori edhe afirmimin e plotë në praktikë. Nga nëntoger më 1935, kolonel në maj 1944 deri në gjeneral major në shtator 1944, kur s’ishte veçse 32 vjeçar.
Çlirimi i vendit hap një kapitull të ri për Dali Ndreun. U duk sikur jeta do të sillte një të ardhme po aq të suksesshme. Në fillim u caktua në detyra të rëndësishme dhe madje e zgjodhën edhe deputet të Dibrës, qysh në Legjislaturën e Parë. Por në të vërtetë ky ishte kapitulli i zbehjes, i deformimit, më keq akoma, i goditjes dhe i asgjësimit të figurës së mirënjohur të Dali Ndreut dhe të bashkëshortes së tij. Befas, pas gjyqit të deputetëve, gjenerali lirohet nga ushtria dhe kështu nis e tatëpjeta fatale për të, rruga e mundimshme, kalvari i dyshimeve, i survejimeve dhe i ndëshkimeve të pafundme. Kulmi arrin në vitin 1956. Bëhet objekt diskutimesh në konferencën e Tiranës. Menjëherë pas kësaj konference arrestohet ai dhe e shoqja e tij, Liri Gega. Kjo ndodhi më 30 gusht 1956 dhe ata përfundojnë që të dy të pushkatuar në dhjetor të po atij viti. Akuza : “…kanë vepruar aktivisht për rrëzimin e pushtetit popullor”. Ata së bashku me të tjerët, akuzoheshin gjithashtu se “… kanë kryer agjitacion dhe propagandë kundër pushtetit popullor në mënyrë të organizuar dhe në bashkëpunim me personat e tjerë…”. Por akuza nuk ishte reale e megjithatë nuk kishte rëndësi pasi ajo “plotësonte kushtet për dënimin me vdekje”, pavarësisht se cila ishte vepra dhe ideali i tyre i vërtetë. Ky ishte kapitulli përmbyllës më i rëndi dhe më fatkeqi për Dali Ndreun.Por fakti më i rëndë dhe më i hidhur për një personalitet është mospërfillja, mbulimi me heshtje me harresë, sidomos pas vdekjes. Kështu ngjau edhe me këtë luftëtar, komandant dhe gjeneral të shquar të Luftës Antifashiste dhe të Ushtrisë Shqiptare. Ai u shndërrua në një komandant dhe gjeneral të harruar! Tani pas dhjetëra vitesh, po ngrihet kapaku i rëndë i harresës dhe po ringrihet e po vihet në vend edhe figura dhe vepra luftarake e shquar e këtij personaliteti ushtarak të një periudhe të rëndësishme historike të ushtrisë dhe të popullit shqiptar. Ai është një yll, që shkëlqeu në yllësinë e personaliteteve ushtarake shqiptare, që për fat të keq u fik po aq shpejt dhe pikërisht atëherë kur mund të shkëlqente më tepër! Por, gjithsesi, një gjë është e sigurt, se ai nuk do të jetë më një gjeneral dhe komandant i harruar.
Një nga anëtarët e Shtabit të Përgjithshëm, Mustafa Gjinishin, e vranë në pabesi në hakmarrje për Mukjen. Më pas Enveri e shpalli një here dëshmor dhe pastaj agjent të angloamerikanëve. Po cili qe Mustafa Gjinishi?
Vetitë e tij si atdhetar i flaktë dhe pasioni për të njohur botën u shfaqën te Mustafai që në Shkollën Teknike Amerikane në Tiranë, ku mori mësimet e para të demokracisë. Në tetor 1934 e dënuan me 2 vjet burg, për motive politike. Më pas u dënua me vdekje për pjesëmarrje në kryengritjen e Fierit, dënim të cilin ia kthyen me burgim të përjetshëm. Më 4 dhe 5 prill 1939 Mustafa Gjinishi ishte në krye të demonstratave antifashiste dhe kërkonte armë për të mbrojtur atdheun. U bashkua me Abaz Kupin për të luftuar së bashku kundër fashizmit për një Shqipëri të lirë e demokratike. Mori pjesë në Konferencën e Pezës duke u dalluar si një nga organizatorët kryesorë të saj. Ishte Mustafa Gjinishi që e rekrutoi edhe Myslym Pezën, në këtë luftë dhe jo Enver Hoxha, siç e ka paraqitur veten diktatori.
Në Pezë ai afroi të majtët antifashistë e të djathtët demokratë si edhe nacionalistët e të pavarurit. Ideja e Gjinishit ishte të krijohej një front i gjerë antifashist, ku të merrnin pjesë të gjitha forcat politike shqiptare pa dallim. Kjo ishte një goditje për Miladin Popiviçin dhe Enver Hoxhën. Mustafai u zgjodh jo vetëm anëtari i Këshillit të Përgjithshëm, por edhe anëtar i Shtabit të Përgjithshëm. Mori pjesë në shumë beteja kundër pushtuesve nazifashistë. Në betejën e Arbanës, që drejtoi Enver Hoxha u plagos dhe desh rrezikoi jetën. Mori pjesë ne Konferencën e Mukjes së bashku me Ymer Dishnicën, konferencë që i kushtoi edhe jeten.