Shumë keqkuptime për rritjen ekonomike

[sabah]

Ishte një vit i karakterizuar nga një angështi e madhe. Jo vetëm sepse pamë në fytyrë dy apokalipse të mundshme, por edhe sepse kuptuam se është e mundur një përplasje dhe ndërthurje e tyre. Këtë gjë e vuri re dhe shkrimtarja Sarah Dunant në “BBC News”: na është thënë se zhvillimi duhet të ndalet për të shpëtuar planetin, tashmë i rraskapitur nga shfrytëzimi i tij dhe pastaj na është thënë se vetëm zhvillimi mund të shpëtojë mirëqenien tonë, e cila është mbingarkuar nga borxhet. Kundërshtimi në këto dy raste është i madh, madje përcëllues. Mediat që deri dje mbanin referate moraliste kundër konsumizmit modern, duke e epitetizuar si opiumi i popujve, sot ankohen për rënien e shpenzimeve të fundvitit dhe u kërkojnë qeverive të bëjnë diçka. Ndërmjet cunamit në Japoni në muajin mars dhe atij të tregjeve në muajin tetor, jemi përballur me dilemën e rritjes ekonomike, e cila që nga lindja e ka përndjekur njeriun kapitalist (homo capitalisticus).

Vetëm rritja ekonomike mund të përmirësojë jetën materiale të qenieve njerëzore. Në qoftë se e shikojmë botën nga Kina për shembull, do të shikojmë me qindra milionë njerëz që në vitet e fundit kanë dalë nga mesjeta e fshatrave të tyre dhe kanë fituar vende pune dhe, mbi të gjitha, shpresë. Bëhet fjalë për një proces historik dhe padyshim pozitiv. Ndërkohë që situata jonë është çdo gjë, përveçse e kënaqshme. Duhet kuptuar si funksionon kapitalizmi: ai shkatërron për të krijuar. Natyrisht që fuqia publike në Europë mund dhe duhet të veprojë, në mënyrë që të shkatërrohet ajo që duhet shkatërruar dhe të ruhet ajo që nuk duhet shkatërruar, jeta e njerëzve. Por për të ruajtur mirëqenien sociale ka nevojë për resurse ekonomike, të cilat domosdoshmërisht vijnë nga rritja ekonomike. Është një rreth vicioz, të cilit nuk mund t’i shmangesh: pa rritje ekonomike asnjë nuk fiton, por të gjithë humbasim.

“The Economist” ka vënë re se, përveç teknologjisë, tri industritë më të suksesshme të pesëdhjetë viteve të fundit kanë qenë financa, farmaceutika dhe energjia. Çuditërisht të tre këta sektorë janë shumë jopopullorë dhe, duke filluar nga filmat e Hollywood-it deri te shfaqjet rajonale, konsiderohen si shkaqet kryesore të pabarazisë, të cinizmit dhe të ndotjes. Puna qëndron te fakti se në kulturën tonë shumë vetë e konceptojnë ende rritjen si një lojë me shumën zero, ku, në qoftë se dikush fiton, domosdoshmërisht dikush humbet. Dikur mjaftuan dy kapërcime të rëndësishme teknologjike si kompjuteri dhe teknologjia e informacionit për të larguar pesimizmin nga klasat e arsimuara perëndimore në fund të viteve ‘70. Në atë periudhë energjia dukej sikur po shkonte drejt mbarimit, tregjet dukeshin të ngopur, konsumatorët paraqiteshin të lodhur dhe zhvillimi mendohej i përfunduar. Por që atëherë bota ka bërë një udhëtim të paimagjinueshëm. Efekti ishte si i një pije dehëse, që i shtyu më optimistët të besonin se koha e cikleve ekonomike tashmë ishte pjesë e së shkuarës dhe se fjalët “recesion ekonomik” ishin të destinuara të mos shqiptoheshin më kurrë. U vu re shumë hybris, pra shumë arrogancë drejt fatit dhe shumë borxhe. Recensioni u kthye dhe pesimizmi bashkë me të. Por duhet pasur parasysh se një krizë nuk është fundi. Përkundrazi, është një mundësi, sepse kriza thërret për ndryshime dhe rrjedhimisht lirshmëri në veprime. Liri do të thotë që në vendimet thelbësore të çdo njeriu dhe të çdo gjenerate të ketë një fillim të ri (Benedikti XVI).

Katastrofistëve dhe teoristëve të rënies u duhet kujtuar basti që vunë në vitin 1980 ekonomistja Julian Simon dhe biologu Paul Ehrlich. Ky i fundit, duke mbrojtur një këndvështrim maltusian, parashikonte se për shkak të rritjes industriale dhe demografike në dhjetë vitet pasardhëse, çmimi i pesë metaleve më thelbësore nuk mund të bënte gjë tjetër veçse të rritej derisa të bëhej i papërballueshëm. Ai e humbi bastin, sepse ndodhi pikërisht e kundërta. Sot që numri i njerëzve po shkon shtatë miliardë, ka përsëri njerëz që vënë bast se rritja e çmimeve të të mirave materiale dhe degradimi i ambientit do të arrijnë një pikë të pakthyeshme. Kjo mund të jetë një mundësi, por vetëm në qoftë se do të ndalojmë rritjen, rinovimin, inovacionin, shpikjen e mënyrave të reja të prodhimit, prodhimin e produkteve të reja ose krijimin e resurseve të reja për të shfrytëzuar. Telefoni celular, të cilin kritikuesit e mëdhenj të konsumizmit e vlerësuan si një nga pasionet më qesharake të Perëndimit, i mundësoi Afrikës zhdukjen e barrierave ndarëse, duke u bërë një faktor zhvillimi, komunikimi dhe informimi.

E njëjta gjë vlen edhe për financën,e cila vlerësohet si e mirë në qoftë se na jep hua para për të paguar rrogat dhe pensionet çdo herë që na nevojitet, por e keqe çdo herë që bën pyetje dhe kërkesa për kthimin e tyre. Në Itali lindi profesioni i të dhënit borxh para dhe po në Itali ky profesion u përball me ndëshkimin e kishës. Ajo bazohej në principin që kush tregton para, tregton kohë, duke iu referuar kohës ndërmjet dhënies së borxhit dhe mbledhjes së tij, pra kohës gjatë së cilës maturon interesi. Dhe koha, si përkufizim, i përket Zotit, sikurse u paraqit dhe në një shfaqje në Firence për raportin e artit me paranë. Sido që të jetë, i përket Zotit apo tregut, është koha e lëndës së parë që na nevojitet më shumë në vitin 2012. Sepse nëse pas dhjetë vjetësh, fëmijët tanë do të jenë ende duke paguar interesat e atyre që po nënshkruajmë në sot, kjo do të thotë se rritja ka marrë fund.

(“Corriere della Sera”)
Solli në Shqip, Akri Çipa