Depresioni

[Solange]

[Solange]

Simptomat e Depresionit
Jo te gjithe kur jane te depresuar apo maniak perjetojne te njejta simptoma. Disa njerez perjetojn vetem disa simptoma, disa shume. Serioziteti i simptomave varet nga personi vete dhe ne kohe.

Depresioni
Vazhdimesi e te qenit i trishtuar, ne ankth apo "i zbrazet" ne humor
Ndjenja te te qenit te pashprese, dhe pesimizmi
Ndjenja te qenit ne faj, i pavlefshem, i gjore
Humbja e interesit ne hobbet qe dikur te jepnin kenaqesi, duke perfshire sexin
Humbje enrgjie, lodhje,
Veshtiresi ne perqendrim, te mbajturit mend, ose te marurit vendime
Insomnia (veshtiresi ne te flejtur), zgjimi heret ne mengjes, ose te flejturit te tepruar
E hengmja, han shume apo han shume pak
I levizshem, gjaknxehte
Simptoma fizike te vazhdushme qe nuk i pergjigjen kurave si: dhimbje koke, crregullsi ne te hengme, dhe dhimbje kronike.

Mania
Gezim anormal
Gjaknxehtesi e pazakonte
Nevoje per te flejtur pak
Nocione grandioze
Te folurit e tepert
Mendime te vazhdueshme
Deshire e madhe seksuale
Energji e madhe fizike
Gjykim i dobet
Sjellje sociale e papershtatshme

[Solange]

Shkaqet e Depresionit
Disa tipe depresioni vijn nga familja, duke sygjeruar qe nje pambrojtje biologjike mund te trashigohet. Kjo duket tek bipolar dissorder (crregullimi dypolar). Studimet ne familje te cdo pjestari te cdo gjenerate qe zhvillojn crregullimin dypolar gjeten qe ata me kete semundje kane dicka te ndryshme ne kompleksin gjenetik me ato qe nuk jane te semure. Sidoqoft e kunderta nuk eshte e vertete: Jo te gjithe ata me kompleks gjenetik te ndryshem qe sjell crregullimin dypolar do te marrin semundjen. Sic duket faktor te tjere, sic jane: stresset ne pune, shkolle, shtepi kane te bejn me kete fillim.

Ne disa familje, depresioni i madh duket te ndodhi gjenerate mbas gjenerate. Sidoqoft, mund te ndodhi dhe ne familje pa historik per depresion. E trasheguar apo jo, depresioni i madh sjell ndryshime strukturen mendore apo funksionin e trurit.

Njerezit qe kane nen-vlersim te vetes, qe shpesh here e shikojn boten dhe veten me pesimizm, e qe jane shpesh here te mbushur me stres, jane te prirur nga depresioni. Nese, kjo tregon nje predesponim psikologjik apo nje form fillestare te semundjes nuk eshte e ditur.

Ne vitet e fundit, studjuesit kane treguar se ndryshimet ne gjendjen fizike kane te bejn me ndryshimin ne gjendjen mendore gjithashtu. Semundjet mjeksore si: goditjet ne zemer, kancer, crregullime hormonale, etj mund te sjellin ne semundje depresioni duke e bere personin apatik duke lene veten menjane e duke mos u kujdesur per nevojat fizike, duke shtuar keshtu periudhen e rekuperimit. Gjithashtu nje humbje sinjifikante, si: nje marrdhenie e veshtire, problem financiar, ose cdo ndryshim stresues (i padeshiruar apo i deshiruar) ne jete mund te sjelle ne nje episod depresiv. Shume here nje kombinim i gjenetikes, psikologjise, ose faktoreve te jashtem eshte i lidhur me fillimin e kesaj semundjeje depresive.

Depresioni tek grate
Grate pesojn depresion dy here me teper se meshkujt. Shume faktore mund te ndikojn ne depresionin e grave- ne vecanti disa faktore si: periodat, shtatzania, periudha mbas lindjes se femijes, menopauza. Shume gra ballafaqojn dhe strese te ndryshme pergjegjesie si ne pune dhe ne shtepi, prinderit single, apo dhe te kujdesurit per me te vjetrit.

Shume gra kane probleme mbas lindjes se femise. Ndryshimet hormonale dhe fizike, si dhe rritja e pergjegjesise se nje jete te re te shtuar ne familje, mund te jene faktoret qe sjellin depresionin e mbas lindjes. Kurimi nga nje doktor i specializuar dhe suporti emocjonal i pjeses tjeter te familjes per mamane e re jane konsideratat e para per ndihmuar ate ne rekuperimin fizik dhe mendor dhe mundesine e saj per te mbajtur dhe te kujdesur bebin e vogel.

[Solange]

Depresioni tek te moshuarit
Disa njerez kane idene e gabuar qe eshte normale per te moshuarit te jene te depresuar. Ne te kundert, shume te moshuar ndihen te lumtur me jeten e tyre. Ndonjehere, pastaj, kur depresioni zhvillohet, mund te trajtohet si nje gje normale e moshes. Depresimi ne te moshuarit, i trajtuar mjeksisht apo jo, sjell vuajtje te panevojshme si ne familjaret ashtu dhe ne vete personin. Kur ai apo jo shkon tek doktori simptomat e pershkruara jane zakonisht fizike, personi i moshuar heziton te flasi per ndjenjat e pashpresa, merzitje, humbje interesi ne aktivitete te ndryshme apo zija mbas nje humbjeje.
Duke e dalluar se sa shpesh simptomat depresive jane te anashkaluara nga mjeket shume preofesionist mjeke po mesojn ta identifikojn dhe trajtojn depresionin. Ata dallojne qe disa simptoma jane efekte anesore nga disa mjekime qe i moshuari po mer per dhimbje te nje problemi fizik, ose mund te shkaktohen nga nje semundje e perseritshme.
Nqs. nje diagnoze per depresion eshte bere atehere trajtimi me barna apo psikoterapi do ndihmoje personin e depresuar te jetoje nje jete me lumtur. Studimet e vonshme tregojn qe nje psikoterapi e shkurter (terapite me te folur qe ndihmon pacientin ne marrdheniet ditore ose te mesoj te zgjidhi problemet ne jeten e persitshme) eshte efektive ne uljen e simptomave ne depresionin me koh zgjatje te shkurter ne te moshuar qe jane mjekesisht te semure. Psikoterapia eshte efektive gjithashtu ne ato persona qe smunden apo sduan te marrin mjekime.
Njohja e permirsuar dhe trajtimi i depresionit vone ne jete do ti bej ato vite me te kenaqshme per te moshuarin e depresuar dhe familjen e tij.

Depresioni tek femijet
Vetem ne 2 dekadat e fundit depresioni tek femijet eshte marr shume seriozisht.
Femija i depresuar mund te hiqet sikur eshte i semure, refuzoj te shkoj ne shkolle, ngjitet mbas prinderit, apo shqetesohet se mos prindi do vdesi. Femijet me te rritur mund te futen ne sherre ne shkolle, jene negative, turinjvarur, dhe te ndjehen te pakuptuar. Sepse sjelljet normale variojne nga nje faze e femijrise ne tjetren, mund te jete e veshtire te dallosh nese nje femije eshte duke kaluar nje "faze" te perkohshme ose po vuan nga depresioni. Ndonjehere, prinderit shqetesohen se si sjellja e femijes ka ndryshuar, apo nje mesuse mund te thote qe "filan femije duket sikur s'eshte vetvetja". Ne raste te tilla, nqs. nje vizite tek pediatria heq simptomat fizike nga lista, doktori ndoshta do te sugjeroj qe femija te vlersohet, me teper nga nje psikiater qe eshte i specializuar ne trajtime per femije.
Nqs. duhet trajtim, doktori do sugjeroj qe nje terapist tjeter, nje punonjes social ose psikolog te bej terapine nderkoh psikiatristi shikon mjekimin qe duhet. Prindi nuk duhet te kete frike te pysi per kualifikimet e terapisteve e pyetje te tjera te ketij lloji.

[Solange]

Trajtimi i depresionit dhe diagnoza
Hapi i pare per te marre trajtimin e duhur per depresionin eshte ekzaminim fizik komplet nga doktori. Disa barna ashtu si dhe disa kondita mjeksore si infeksioni viral mund te sjellin te njejtat simptoma si depresioni, dhe doktori duhet ti heqi keto mundesi nga lista me ane te ekzaminimit, intervista apo teste laboratorike. Nqs. nje shkak fizik i ekzaminimit eshte hequr nga mundesite, nje vlersim psikologjik duhet bere, zakonisht nga nje psikiatrist apo psikolog.
Nje vlersim diagnostik i mire duhet te permbaje nje historik simptomash si psh. kur filluan, sa kohe ato zgjaten, nqs. pacienti i ka pasur ato me perpara, dhe nese po, nqs. simptomat u trajtuan dhe me cfare trajtimi.
Doktori duhet te pyesi per perdorimin e alkolit apo dhe te drogave, dhe nqs. pacienti ka mendime per vetvrasje. Me vone, nje histori duhet te permbaje pytje nqs. pjestare te tjere te familjes kane pasur semundje depresive, dhe nqs, po, atehere cfare kure ju dha e cila ishte efektive.
Se fundi, vlersimi diagnostik duhet te permbaj nje ekzaminim te gjendjes mendore qe te gjej nese e folura, e menduara, apo memoria kane qene te ndikuara, sic ndodh ndonjehere ne rastet e depresiveve dhe maniak-depresiveve.
Zgjedhja e kures do te shikohet mbas vleresimit te bere. Ka nje seri antidepresuesish dhe psikoterapi qe mund te perdoren per te trajtuar semundjet depresive. Disa njerez me forma te buta depresioni mund te bejn vetem me psikoterapine. Njerezit me depresion te shpesht dhe serioz shpesh perdorin antidepresues. Shume i bejn te kombinuara: mjekimet per te marr nje lehtesim nga simptomat me shpejt dhe psikoterapi per te mesuar se si te veprojn me problemet e jetes dhe depresionit. Duke u varuar nga gjendja e personit dhe shkalla e semundjes, terapisti mund te japi recete per mjekime dhe/ose nje nga format e psikoterapise.

Trajtimi i depresionit dhe terapite
Psikoterapia
Shume forma te psikoterapise, duke perfshire disa me kohezgjatje te shkurter (10-12 jave), mund te ndihmojne individet e depresuar.
Terapite me "te folur" ndihmojne pacientet te depertojn dhe te zgjidhin problemet e tyre ne menyre verbale "jep e merr" me terapistin.
Terapite e "sjelljeve" ndihmojn pacientet te mesojn si te marrin me kenaqesi nepermjet veprimeve te vet pacientit dhe si ti cmesojn ato sjellje qe e sollen apo ndihmuan ne depresion.
Dy nga psikoterapite me kohe zgjatje te shkurter dhe qe studimet kane gjetur qe jane efektive ne trajtimin e disa formave te depresionit jane: interpersonal (ndernjerzore) dhe terapite njohese/sjelljes.
Ndernjerorja fokusohet ne shqetesimet e marredhenieve personale te pacientit qe shkaktuan dhe ndezen depresionin.
Njohesja ndihmon pacientet ne menyren negative te menduarit dhe sjelljes shpesh e bashkuar me depresionin

[Solange]

Si te ndihmosh veten nese je i/e depresuar
Semundjet depresuese e bejn njeriun te ndihet i pashprese, i pandihmueshem, i pavlefshem dhe te kote. Ndjenja te tilla negative e bejn njeriun qe te ndaloje se permirsuari. Eshte e rendesishme te kuptohet qe keto kendveshtrime jane pjese e depresionin dhe zakonisht nuk kan te bejn saktesisht me situaten. Ndjenjat negative ikin kur kura fillon te bej efekt. Nderkohe:
-Vej vetes qellime realistike dhe vej pergjegjesi vetes te perballueshme

-Ndaji detyrat e medhaja ne detyra te vogla, vej disa perparesi dhe bej aq sa mundesh
-Mundohu te jesh/rrish me njerez te tjere dhe perpiqu te hapesh me ndonje; eshte me mire se te jesh vetem

-Bej pjese ne aktivitetet qe te bejn te ndihesh me mire
-Pak ushtrime ne palester, e shkuara ne kinema, ndonje vend jasht mund te ndihmoje

-Prit qe humori te te ngrihet gradualisht dhe jo pernjehere. Duhet kohe per tu ndjere me mire.
-Eshte e keshillueshme evitimi i marrjes se vendimeve te medha- psh. ndryshimi i puneve, te martohesh apo ndahesh etj- diskutoi me te tjere qe te njofin me mire dhe kane nje kendveshtrim objektiv te situates tende.
-Kujto qe, te menduarit pozitive do te zevendesoj te menduarin negativ qe eshte pjese e depresionit dhe do te zhduket kur kura eshte efikase.
-Lejoi shoqerine dhe familjen te tendihmoje.

Si munden familja dhe shoqeria te ndihmojne personin e depresuar
Gjeja me kryesore qe cdokush mund te bej per personin e depresuar eshte te marrin nje diagnoze dhe dhe kure te posactme per te. Kjo mund te bej dhe me inkurajimin e personit derisa kura te bej efekt dhe simptomat te jene ulur (per jave te tera), ose te kerkojn nje tjeter kure kur aktualja nuk eshte e pershtatshme dhe efektive. Ne raste, ka te bej me te lenit e nje takimi me doktorin dhe shoqerimin e personit tek ai. Ka te bej edhe me monitorimin nese personi eshte duke i marr mjekimet.
Gjeja e dyte me kryesore eshte te ofrojne suport emocional. Kjo ka te bej me durimin, te kuptuarin, inkurajimin, dhe te perzemersise kundrejt ketij personi. Angazhoje personin ne bashkbisedim dhe degjoje me kujdes. Mos i qorto ndjenjat e tij por tregoj realitetin dhe ofro shprese. Mos i injoro komentet per vetvrasje. Raportoi ato tek terapisti i personit te depresuar. Ftoje personin per ecje, per te shkuar ne kinema dhe aktivitete te tjera. Behu insistent me delikatese nese te thote jo. Inkurajoje personit te bej aktivitetet qe me perpara i jepnin gezim si: evenimentet sociale, hobbet, sporti, feja, ose aktivitetet kulturore. Mos e shtyej te bej shume, shume shpejt. Me kohe dhe kure gjithcka do te rregullohet.

[Melody]

shum informacion i vlefshem...

[King_Arthur]

DEPRESIONI

Te gjithe ne nje kohe jane ndjere te depresionuar, te merzitur, ose "blu". Te depresionohesh eshte nje reaksion normal tek humbja, luftat e jetes ose nje vleresim i dobet per vetveten. Por disa here ndenja e trishtimit behet teper e thelle, duke u zgjatur per sasi kohe shume te gjate dhe duke penguar njeriun prej nje jete normale. Disa lloje te depresionit jane: depresion kryesor, depresion kronik (dysthymia), depresion dypolar, dhe depresion sezonal (SAD).

C'fare jane simptomat e depresionit?

Me poshte jane disa prej shenjave dhe simptomave te depresionit.

- trishtim
- humbje energjie
- kur ndihesh pa shpresa ose pa vlere
- kur nuk mund te pelqejne gjerat qe me pare i pelqeje
- probleme te fokusohesh
- probleme te marresh vendime
- rritje e nevojes per gjum
- pagjumesi ose gjum i tepert
- dhimbje te pashpjeguara
- dhimbje stomaku dhe probleme tretesore (digestive)
- ulje e deshires per seks
- probleme seksuale
- dhimbje koke
- ndryshim ne oreks qe shkaktojne humbje apo ngritje peshe
- mendime rrotull vdekjes ose vetevrasjes
- perpjekje per vetevrasje

Ka lloje te ndryshme te depresionit?

Megjithese keto shenja dhe simptome te depresionit jane karakteristike, mund te ndodhin ne nje strukture te ndryshem, si simptomet sezonale, ose ne shoqerohen me tipare maniake.

Llojet perfshijne:

- Depresion kryesor
- Depresion Dypolar
- Depresion Kronik (ose Dysthymia)
- Depresion Sezonal
- Depresion Psikotik
- Depresion pas lindjes

C'fare e shakton depresionin?

Nuk ka veten nje shkak te depresionit. Eshte nje semundje shume kompleks qe mund ndodhi si nje rezultat te disa faktoreve. Per disa, depresioni ndodh pas nje humbje te nje te afermi, nje ndryshim ne jeten e tyre, ose pasi kane diagnoze te nje semundje serioze mjekesore. Per te tjeret, depresioni thjesht ndodh, ndoshta sepse mund ta kene tek historia e familjes se tyre.

Faktoret qe jane te mbeshtjellur tek shkaqet e depresionit, perfshijne:

- Histori depresioni ne familje (Besohet se depresioni kalon gjenetikisht brez pas brezi, megjithese menyra egzakte si ndodh kjo eshte e panjohur.)
- Hidherim prej vdekjes ose humbjes te nje te afermi.
- Konflikt personal, si per shembull nje grindje me nje te familjes.
- Abuzim fizik, seksual, ose emocional.
- Ngjarje te rendesishme qe ndodhin tek jeta e te gjitheve, si per shembull nderrim banimi, diplomimi, nderrim punesh, martese ose divorc, dalja ne pension, etj..
- Semundje serioze (ndjenja depresioni jane nje reaksion i zakonshem tek shume semundje mjekesore.)
- Disa ilace.
- Abuzim substancash (shume njerez qe pijne alkol ose bejne droge kane depresion.)
- Probleme te tjera personale (keta mund te jene izolime shoqerore prej probleme te tjera mendore, ose te perzihen nga familja ose nje rreth shoqeror.)

Lidhje gjenetike

Ka evidence qe propozojne nje lidhje gjenetike me depresionin. Femijet, motrat & vellezerit, dhe prinderit e njerezve me depresion te rende jane me te mundshem te vuajne nga depresioni se sa jane njerezit e tjere. Megjithate, shkencetaret nuk jane mundur te identifikojne gjenin e depresionit.

Semundje qe shkaktojne depresion

Njerezit me semundje kronike kane me shume shanse te kene depresion. Depresionet e shkaktuara nga semundje kronike shume here e acarojne semundjen, sidomos ne qofte se semundja sjell dhimbje, lodhje, ose nderpret jeten shoqerore. Depresioni mund te shtoje dhimbjet. Depresioni gjithashtu mund te beje njerezit te shkojne ne izolim shoqeror. Perqindja per depresionin qe shoqerohet me semundje te tjera mjekesore eshte teper e larte:

- Infrakt zemre - 40-65% depresionohen
- Semundje zemre (pa infrakt) - 18-20% depresionohen
- Semundja e Parkinson - 40% depresionohen
- Skleroze - 40% depresionohen
- Kancer - 25% depresionohen
- Diabet - 25% depresionohen

C'fare jane simptomat e depresionit ne njerezit e semure?

Pacientet dhe familjet e tyre zakonisht i injorojne simptomat e depresionit, duke menduar se ndjenjat e tyre jane normale per dike qe po vuan nga nje semundje serioze kronike. Eshte e rendesishme te trajtosh te dyja format e semundjeve ne te njejten kohe.

C'mund te besh te trajtosh depresionin tek njerezit me semundje kronike?

Nje diagnoze dhe trajtim i heret per depresionin mund te uli stresin dhe gjithashtu riskun e nderlikimeve dhe vetevrasjes. Njerezit qe trajtohen per depresionin qe ndodh ne te njejten kohe me semundjen e tyre kronike shume here perjetojne nje permiresim ne gjendjen e tyre mjekesore, nje cilesi me te mire te jetes se tyre, dhe kane me shume lehtesi te ndjekin planin e trajtimit te tyre.

Ne qofte se simptomat e depresionit jane te lidhura me semundjen fizike ose pasoje te ilaceve, trajtimi mundet te pershtatet ose ndryshohet. Ne qofte se depresioni eshte nje problem vecan, mund te trajtohet vetem. Me shume se 80% te njerezve me depresion mund te trajtohen suksesshem me ilace, psiko-terapi ose nje kombinim i te dyjave. Trajtimet me ilace anti-depressant mund te fillojne te punojne brenda disa javesh.

Identifikimi dhe diagnoza e depresionit

Problemi me i madh i diagnozes dhe trajtimit te depresionit eshte indentifikimi qe dikush po vuan prej saj. Fatkeqesisht, rrotull gjysma e njerezve qe jane te depresionuar kurre nuk marrin diagnoze or trajtim per semundjen e tyre. Injorimi i depresionit eshte i rrezikshem: me shume se 10% e njerezve qe vuajne nga depresioni bejne vetevrasje.

Si mund ta kuptoj une kur me duhet ndihme

- Kur depresioni demton jeten tuaj (per shembull kur shkakton probleme me marredhenie, ceshtje pune, ose grindje familjare) dhe nuk shikoni nje zgjedhje te paster per keto probleme, atehere duhet te kerkoni ndihme qe te parandaloni gjerat qe te mos keqesohen, sidomos kur keto ndjenja zgjasin per disa kohe.

- Ne qofte se ju ose dikush qe njihni ka mendime ose ndjenja per vetevrasjen, kerkoni ndihme urgjent.

Mund te jem i/e depresionuar?

Pergjigju pyetjeve me poshte te shikoni ne qofte se jeni te depresionuar.

(1.) Ke qene ne humor te depresionuar per me te shumten e dites, pothuaj c'do dite per te pakten 2 jave?

Po Jo

(2.) Ke humbur interes ose kenaqesi ne me te shumten e aktiviteteve te perditshme, per afersisht c'do dite per te pakten 2 jave?

Po Jo

(3.) Keni pare nje ndryshim peshe (te pakten 5lbs. ose 2.5kgs.) ose ne humbje ose ne ngritje ne kohet e fundit?

Po Jo

(4.) Ka ndryshuar oreksi juaj (per me shume ose me pak) per nje kohe te gjate?

Po Jo

(5.) Keni patur pagjumesi ose keni fjetur me shume, per afersisht c'do dite per te pakten 2 jave?

Po Jo

(6.) Jeni ndjere te lodhur diten, per afersisht c'do dite per te pakten 2 jave?

Po Jo

(7.) Keni patur ndjenja sikur jeni fajtore ose te pavlefshem, per afersisht c'do dite per te pakten 2 jave?

Po Jo

(8.) Keni patur probleme te mendoheni, fokusoheni ose te merrni vendime pothuaj se c'do dite?

Po Jo

(9.) Keni patur mendime te shpeshta per vdekjen ose vetevrasjen pa ndo nje plan specifik?

Po Jo

(10.) Filluan ndjenjat e depresionuara pasi nje i aferm i juaj vdiq ose brenda 4 javesh pas lindjes se femijes?

Po Jo

(a.) U pergjigjet me "Po" per pyetjen #1 ose #2? ______

(b.) U pergjigjet me "Po" 4 here ose me shume ne pyetjet #3-9? ______

(c.) U pergjigjet me "Po" per pyetjen #10? ______

Ne qofte se ju u pergjigjet me "Po" tek pyetjet (a.) dhe (b.), ju mund te vuani nga nje episod te nje depresioni.

Ne qofte se ju u pergjigjet me "Po" tek pyetja (c.) dhe simptomat e tua jane gjymtuese ne jeten tuaj dhe kane vazhduar per me shume se 2 muaj, ju duhet te kerkoni trajtim profesional.

[King_Arthur]

Depresioni dhe shendeti juaj

Ka shume te dhena se si depresioni mund te demtoje shendetin. Shume prej studjimeve te fundit rrotull shendetit dhe depresionit jane fokusuar tek pacientet me probleme zemre. Rezultatet kane treguar qe njerezit me depresion qe gjithashtu jane duke u rikuperuar nga infrakte zemre e kane me te veshtire te marrin vendime per shendetin e tyre, te ndjekin instruksionet e doktorrit dhe te perballojne veshtiresite qe semundja e tyre paraqet. Nje studjim tjeter tregon qe pacientet me depresion kane risk me te madh te vdesin ne muajte e pare pas nje infrakt zemre.

Luftim i infeksionit

Kur mendja eshte ne stres, trupi vuan gjithashtu. Stresi psiqik i kombinuar me depresionin mund te dobesoje abilitetin e trupit per te luftuar infeksionet. Vaksinat jane me pak te dobishem per njerezit me depresion, dhe kjo i le ata me te cenueshem prej semundjeve. Gjithashtu, njerezit me depresion jane me pak te mundshem te kerkojne ndihme per trajtimin e semundjeve te tjera, dhe me pak te mundshem te ndjekin porosite e doktorrit.

Pagjumesi

Nje nga shenjat me treguese te depresionit eshte ndryshimi ne fjetje. Megjithese problemi me i madh eshte pagjumesia, njerezit disa here ndjenje nje rritje ne nevojen per gjume dhe humbje te madhe energjie. Pagjumesia mund te shkaktoje disa simptoma te njejta me depresionin (lodhje e shumte, humbje energjie, nervozizem, dhe veshtiresi te fokusohesh apo te marresh vendime.)

Shenja te pagjumesise permbajne:

- Veshtiresi te flesh
- Zgjohesh ne mes te nates
- Zgjohesh perpara se alarmit te ores
- Veshtiresi te shkosh te flesh serish pasi zgjohesh ne mes te nates
- Gjume qe kurre nuk ndjehet "tamam" (i mjaftueshem)

Depresioni dhe vetevrasja

Me e shumta e njerezve qe vuajne nga depresioni nuk perpiqen te bejne vetevrasje, por sipas National Mental Health Association (Shoqata Nacionale e Shendetit Mendor), 30-70% te viktimave te vetevrasjes kane vuajtur prej nje lloj depresioni. Meshkujt perbejne pothuaj 75% te vetevrasjeve, edhe pse me shume gra perpiqen te bejne vetevrasje. Popullsia qe vuan me shume nga depresioni jane te moshuarit. 20% e te gjitha viktimave te vetevrasjes jane njerezit siper moshes 65. Arsyet pse te moshuarit vuajne me shume prej depresionit perfshijne: humbje me e shpeshte te te afermve dhe shokeve, me shume semundje kronike, me shume ndryshime te medhaja ne jete (per shembull, dalja ne pension ose levizja ne nje spital per te moshuarit).

Faktoret ne rrezik per vetevrasje perfshije:

- Abuzim mendor ose substancash (droge, alkohol, etj.)
- Histori ne familje per abuzim mendor ose substancash
- Perpjekje te meparshem per vetevrasje
- Histori ne familje per abuzim fizike ose seksuale
- Te kesh shoke ose njerez ne familje qe jane perpjekur te bejne vetevrasje
- Te kesh nje arme ne shtepi

Ne qofte se ju ose dikush qe ju njihni ka treguar shenjat e mesiperme, mos i ler vetem. Kerko ndihmen e nje personi te kualifikuar per shendetin mendor. Njerezit zakonisht flasin per vetevrasjen perpara se ta bejne, keshtu qe degjoni me kujdes fjalet e tyre.

Disa shenja te vetevrasjes jane:

- Kur flasin per vetevrasje
- Gjithnje mendojne ose flasin per vdekjen
- Thuajne per veten e tyre gjera si per shembull, qe jane te pashprese, pa ndihme ose te pavlefshem
- Thuajne gjera si per shembull, "Do ishte me mire sikur te mos isha gjalle"
- Depresion (trishtim i thelle, humbje interesi, veshtiresi te flejne apo te hajne) qe keqesohet
- Ndryshime te papritura prej trishtimit ne gjakftohtesi ose duken te gezuar
- Bejne gjera te rrezikshme qe rrezikojne jeten e tyre
- Humbasin interes tek gjerat qe pelqenin me perpara
- Kur ben vizita ose telefonon njerezit e aferm

[King_Arthur]

Është zhvilluar në spitalin Molinete në Torino operacioni i parë për të kuruar depresionin. Bëhet fjalë për atë gradë të sëmundjes që konsiderohet e rëndë dhe që nuk mund të kurohet me anë të ilaçeve. Gjatë operacionit stimulohet nervi Vagus, duke vendosur në nivelin e qafës një elektrodë që është lidhur nga me një stimulues pace-maker.

Mjekët duken shumë të kënaqur nga rezultatet e këtij operacioni. Të gjithë të sëmurët me këtë sëmundje mundohen ta gjejnë zgjidhjen tek terapitë farmaceutike dhe terapeutike. Atyre që nuk i bëjnë më efekt këto kura, tani mund t'i drejtohen bisturive. Janë të shumta në fakt projektet e psikiatërve të kësaj qendre spitalore, në lidhje me realizimin e këtyre operacioneve.

Gjithsesi tentohet që të përzgjidhen ata pacientë që konsiderohen në gjendje të rëndë dhe që nuk gjejnë shërim përveçse me anë të bisturive. Në javët në vazhdim priten operacione të tjera të ngjashme.

[King_Arthur]

Shqiptaret, 10 % me semundje mendore
Rreth 300 mije shqiptare vuajne nga depresioni. Shifra alarmante eshte bere publike nga nje studim i pergjithshem i Sherbimit te Psikiatrise ne Qendren Spitalore Universitare te Tiranes, ku rezulton se rreth 10 per qind e popullsise vuan nga semundjet mendore. Sipas ketij studimi, stresi, problemet ekonomike dhe sociale kane qene faktoret, te cilet kane ndikuar negativisht ne shendetin mendor. Dhe duke u nisur nga keta faktore, numri i personave te cilet vuajne nga depresioni dhe skizofrenia gjate ketyre viteve te fundit ka ardhur gjithnje e ne rritje. Po sipas ketij studimi dhe rreth 15 mije ose 0.5 per qind e popullsise vuajne nga skizofrenia. Aktualisht, vendi yne ka spitale psikiatrike te medha, te perqendruara ne rrethet Tirane, Elbasan, Shkoder dhe Vlore me nje total prej 840 te shtruar. Kurse, sipas Raportit Boteror te Shendetesise, rreth 450 milion njerez vuajne nga crregullimet mendore dhe neurologjike ose nga problemet psikosociale, te lidhura me abuzimin me droge dhe alkool.

Sistemi i sotem i kujdesit per te semuret mendore mbetet, ne thelb, spitalor, me spitale te tejmbushur me paciente kronike, ku modeli i funksionimit ndryshon pak, krahasuar me ate te nje dekade me pare. Pjesa me e madhe e popullates merr sherbime per semundjet apo crregullimet e renda, kryesisht neper keto spitale. Nderkohe, nje tjeter lloj sherbimi po mendohet te ofrohet per keta te semure, qe eshte ai i trajtimit ditor dhe me pas pacientet te dergohen ne shtepi. Bazuar ne planin e punes, te publikuar nga Ministria e Shendetesise, sigurimi brenda nje periudhe te shkurter i sherbimeve komunitare per pacientet kronike, qe aktualisht qendrojne ne spitalet psikiatrike, synon reduktimin e shtreterve spitalore. Kjo nisme konsiston ne hartimin e nje programi, i cili pritet te parandaloje perkeqesimin e personave te prekur nga keto lloj problemesh. Sipas drejtuesve te Ministrise se Shendetesise pohohet se se shpejti do te ngrihet nje sektor i vecante per shendetin mendor.

Nje aspekt tjeter, qe shihet nga Ministra e Shendetesise, eshte edhe kualifikimi i personalit mjekesor dhe social te sektorit te shendetit mendor. Duke pasur parasysh veshtiresite e tyre ne pune, vetem tre muaj me pare kjo kategori mjekesh dhe infermieresh kane pasur nje rritje te pages deri ne 30 per qind. Po keshtu, ne kuader te permiresimit te sherbimit mjekesor per pacientet me probleme te shendetit mendor, ka perfunduar "Dokumenti politik dhe plan veprimi per zhvillimin e sherbimeve te shendetit mendor ne Shqiperi". Dokument i cili eshte pergatitur edhe ne asistencen e OBSH-se.

10 tetori, e vetmja dite qe mendohet per shendetin mendor

Dita e 10 tetorit eshte e vetmja, kur autoritetet shendetesore “mobilizohen” per shendetin mendor. Ndonese raportohen shifra alarmante per kete ceshtje, nuk behet asgje per ta zbutur kete handikap te madh. Ne Shqiperi nuk ka qendra per trajtimin e njerezve me probleme mendore, por ka vetem psikiatri, e cila me shume e ka renduar gjendjen e te shtruarve, sesa e ka stabilizuar. Megjithate, duket se po behet dicka per njerezit me probleme mendore. Sepse, sot, Ministria e Shendetesise do te peruroje nje qender te re per kete kategori personash. Sipas dikasterit te Shendetesise, qendrat komunitare te shendetit mendor duhet te forcohen dhe te shtrihen ne te gjithe vendin. “Ne menyre te vazhdueshme do te permiresojme kushtet e jeteses dhe te trajtimit te tyre, jo vetem nepermjet permiresimit te kushteve te qendrimit, por edhe nepermjet ofrimit te nje sherbimi me te mire nga ana e personelit mjekesor”, deklaroi zedhenesja e Ministrise se Shendetesise. Sipas saj, nje aspekt i rendesishem i kesaj reforme eshte kualifikimi i personelit te sektorit te shendetit mendor duke u perpjekur per nje bashkerendim me te mire te te gjitha mundesive dhe nderhyrjeve.

[King_Arthur]

Depresioni shkurtimisht

Depresioni është një sëmundje që duhet të mirret seriozisht. Depresioni shoqërohet mes tjerash me disponim të pikëlluar, gjendje frike, shqetësim të brendshëm, pengesa në të menduarit dhe në gjumë. Ai karakterizohet përmes çrregullimit të metabolizmit në tru.
Pikëllimi (mërzia) ose disponimi i pikëlluar, për shembull pas një humbjeje të rëndë, nuk është depresion, sipas kriterieve diagnostike· Depresivët nuk mund të gëzohen dhe kanë vështirësi të mëdha që t’i marrin edhe vendimet e thjeshta.
Depresionet shoqërohen shpeshherë me dhimbje trupore.
Depresionet munden të dallohen kryesisht me ndihmën e pyetjeve të qëlluara
Ndjenjat e paarsyeshme të fajit bëjnë pjesë në shënjat kryesore të një depresioni
Tek disa njerëz, më shpesh tek burrat, një depresion mund të tregohet edhe krejt ndryshe. Në vend të pikëllimit dhe mbylljes këta persona reagojnë me agresivitet, zemërim dhe/ose konsumim të shtuar të alkoolit. Nën rrethana të caktuara ata ushtrojnë sport në mënyrë shumë të tepruar, ndihen të stre-suar dhe të djegur
Depresivët, sikurse të gjithë njerëzit e sëmurë rëndë, kanë nevojë për mirëkuptimin dhe përkrahjen nga rrethi i tyre.
Depresionet janë të shërueshme. Për trajtim qëndrojnë në dispozicion medikamente që ngrisin disponimin (antidepresivët) dhe forma të ndryshe të terapisë përmes bisedave.
Antidepresivët nuk ndikojnë menjëherë. Kryesisht kalojnë disa ditë e deri disa javë deri tek përmirësimi i dhimbjeve.
Antidepresivët trajtojnë shenjat (simptomet) e depresionit. Andaj ato duhet të mirren për aq kohë sa zgjat sëmurja.
Depresionet që shpeshherë riparaqiten mund të trajtohen në mënyrë parandaluese.
Depresionet shpesh janë shkaqe të veprimeve suicide (suicid = vetëvrasje). Rreziku suicid mund të dallohet me kohë dhe të rrezikuarit nga suicidi duhet sa më shpejt që mundet të shkojnë në trajtim mjekësor.
Për të rrezikuarit nga suicidi (vetëvrasja) krahas këshillimit nga mjeku shtëpiak ose specialisti qëndrojnë në dispozicion qendra të intervenimit krizor, shërbime psikosociale ose përkujdesja e përmes telefonit.

[King_Arthur]

Depresioni Post-Natal
Një fëmijë porsa ka lindur, qanë, është i shëndosh, fati i një familje duket të jetë përfekt. Por tani papritmas, përafërsisht një deri në tri ditë pas lindjës, shumë nëna të reja e ndjejnë vetën të pikëlluar (mërzitur), pthuaj depresiv.

Depresioni Pas-Lindës (Post-Natal)
Shembuj me ndjenja tipike të cilat femrat me depresion post-natal i përjetojnë:‘Tërë koha më shkon duke qarë. Nuk mund të bëjë asgjë, kam shumë punë që më duhet t’i kryej. Ndjej se kam dështuar plotësisht si nënë.’ ‘Më duket se nuk mund të vendosi për asnjë gjë. Mendja ime është e turbulluar me mendime të ngatërruara dhe i bërtas çdokujt çdoherë. Me duhet të jem e lumtur, por unë ndjehem shumë keq’. ‘Foshnja qanë vazhdimisht e unë nuk mund ta rehatoj. Ndjehem që kam dështuar por edhe e zemëruar. Është faji im, nuk është faji i foshnjes.’ ‘Ndjehem se kam humbur plotësisht vetëbesimin. Dukem shumë keq dhe ndjehem keq.’
Shembuj me ndjenja tipike të cilat femrat me depresion post-natal i përjetojnë:‘Tërë koha më shkon duke qarë. Nuk mund të bëjë asgjë, kam shumë punë që më duhet t’i kryej. Ndjej se kam dështuar plotësisht si nënë.’ ‘Më duket se nuk mund të vendosi për asnjë gjë. Mendja ime është e turbulluar me mendime të ngatërruara dhe i bërtas çdokujt çdoherë. Me duhet të jem e lumtur, por unë ndjehem shumë keq’. ‘Foshnja qanë vazhdimisht e unë nuk mund ta rehatoj. Ndjehem që kam dështuar por edhe e zemëruar. Është faji im, nuk është faji i foshnjes.’ ‘Ndjehem se kam humbur plotësisht vetëbesimin. Dukem shumë keq dhe ndjehem keq.’

Çka është Depresioni Post-Natal (Pas-Lindjës)?
Depresionipost-natal është lloj depresioni i cili shfaqet pas lindjes së foshnjes. Depresioni ndonjëherë mund të fillon gjatë shtatëzanisë, por quhet depresion post-natal vetëm nëse vazhdon pasi që keni lindur. Depresioni post-natal është shumë i zakonshëm dhe ështe e ditur se dhjetë deri pesëmbëdhjetë femra nga njëqind që lindin foshnje do ta përjetojnë. Numri i vërtet mund të jetë më i madh sepse shumë femra nuk kërkojnë ndihmë dhe nuk i tregojnë të tjerëve për ndjenjat e tyre.

Si dallon depresioni post-natal nga depresioni i zakonshëm?
Simptomet e depresionit post-natal janë të njejta si të çdo depresioni. Ato përfshijnë mërzitjen dhe mos interesim në gjërat që zakonisht janë në rregull. I vetmi ndryshim është se këto ndjenja zakonisht fillojnë brenda tre muajve pasë lindjes së foshnjes. Poashtu është e mundur që depresioni post-natal të fillojë më vonë mirëpo, nëse simptomet ia fillojnë një vit më vonë apo më shumë se një vit pasë lindjes ka pak mundësi që të quhet depresion post-natal. Lajm i mirë është se si çdo lloji tjeter i depresionit, depresioni post-natal është shëruese me tretmane, dhe pothuajse gati të gjitha femrat shërohen plotësisht.

A ka probleme tjera post-natale me të cilat ballafaqohen gratë?
Janë edhe dy gjendje tjera të vështira emocionale te cilat femrat i përjetojnë pas lindjes së fëmiut.

“Baby Blues”
E para është shumë e zakonshme dhe quhet ‘Baby Blues’. Kjo është lloj i lehtë i depresionit i cili paraqitet në çdo tetë nga dhjetë nëna gjatë ditëve të para të lehonisë. Kur nënat vuajnë nga ‘Baby Blues’ ato ndjehen shumë emocionale dhe qajnë pa ndonjë shkas të veqantë. Nënat pasë lindjes së foshnjes shpesh ndjejnë Ankth, tendosje dhe rraskapitje dhe mund ta kenë problem me gjumë. Mjekët mendojnë se ndyshimet e papritura në nivelin e hormoneve rreth kohës së lindjes e sjellin ‘Baby Blues’, por mund të jenë shkaqet tjera, si traumat nga vetë lindja dhe shqetësimet që foshnja sjell. Është koha kur ju duhet pushimi i mjaftueshëm për tu forcuar por është koha më e vështirë që mund të pushoni. ‘Baby Blues’ zakonisht zgjat një ose dy ditë dhe zhduket aq shpejt sa vjen. Nuk ka nevojë për brengosje përveq nëse ndjenjat vazhdojnë të keqësohen, në këtë rast mund të jetë fillimi i depresionit post-natal.

Psikozat e Lehonisë
Problemi i dytë i cili lajmërohet ndonjëherë te femrat pas lindjes së foshnjes është më pak i zakonshme. Quhet Psikoze e Lehonise. Kjo shfaqet në një nënë nga çdo njëmijë dhe është më serioze se depresioni post-natal. Problemi zakonisht fillon papritur gjatë dy javëve të para të lehonisë,me çrregullim të thellë të gjendjes shpirtërore dhe te sjelljeve. Femrat me Psikozë të Lehonisë mund të bëhen shumë të nevrikosura dhe të hutuara dhe shpesh kanë besime të pazakonshme dhe tronditëse për veten dhe foshnjen e tyre.

Cilat janë simptomet e depresionit post-natal?
Femrat i përshkruajnë një numër të simptomeve, shumë prej tyre janë të përmendura më poshtë. Këto simptome mund të jenë të tejkalueshme në kohën kur foshnjës tuaj i duhet shumë kujdes dhe vëmendje. Këto janë disa nga shenjat e simptomeve që ju mund t’i përjetoni nëse vuani nga depresioni post-natal. ¨

Ndjenjat apo emocionet
*Pikëllim, shqetësim, dëshprim
*Qani shumë apo nuk mund të qani
*Ndjeheni të pavlefshme
*Gjendja shpirtërore ndryshon shpesh
*Ndjeheni fajtore
*Nuk ndjeheni të interesuara
*Humbje të kënaqësisë
*Ndjeheni të shqetësuara apo me panik dhe brenga
*Ndjeheni të nevrikosura dhe të zemruara
*Nuk ndjeheni ashtu si dëshironi për foshnjen tuaj

Shenjat trupore dhe fizike

*Mungesë të energjisë dhe rraskapitje
*Shqetësime gjatë gjumit
*Çdo gjë e bëni në mënyrë të ngadalësuar, apo
*Të shpejtuar, jeni të nevrikosura dhe nuk mund të relaksoheni
*Mos intersim në marrëdhënie seksuale
*Ndryshim në oreks – hani shumë apo nuk hani sa duhet

Mendimet – kur njerëzit janë në depresion, ata bëhen ‘ekspertë’ në mënyrën si mendojnë, gjithmonë në mënyrë negative dhe të zymtë.

*Kritikoni vetëveten si: – ‘unë jam nënë e padobishme’, ‘dukem keq’, nuk e kuptoj këtë fletushkë unë jam budallaqe!’
*Brengosje si – ‘foshnja nuk ushqehet mirë’
*Fajsoni vetën si – ‘unë i kam fajet’
*Paramendoni më të këqijat si – ‘Çdo gjë do të bëhet keq – asgjë nuk do të ndryshojë kurrë’
*Mendime pa shpresë si – ‘Çdo gjë më shtë pa shpresë. Ndonjherë mendoj që të gjithë do të kishin kaluar më mirë pa mua’
*Mendimet për të tjerët si – ‘Çdokush kalon mirë. Askush nuk kujdeset për mua’
*Dhe bota – ‘Vend i tmershëm për të rritur fëmijët...’

[King_Arthur]

Mendja – poashtu nga depresioni ndikon në mënyra të tjera.

*Koncentrim i dobët
*Mos mundësia për të marrë vendime
*Mendime të koklavitura dhe të hutuara

Sjelljet
*Mos dëshira për tu takuar me njerëz tjerë dhe për të dal
*Moskënaqsi për gjërat që ju kanë pëlqyer
*Të bëni shumë gjëra gjatë ditës apo nuk bëni asgjë nga detyrat ditore
*Nuk merrni vendime të duhura me kohë
*Fjaloseni më shpesh, bërtisni, humbni kontrollin

Nëse i keni një numër të këtyre sjelljeve dhe mendimeve më lartë gjatë shumtën e kohës, gjatë dy javëve apo më gjatë, është e mundshme që ju vuani nga një form të depresionit. Nëse këto kanë filluar brenda disa javëve apo muajve qyshse keni lindur foshnjen, atëhere është e mundshme që ju keni ndonjë form të depresionit post-natal.

A duhet të kërkoj ndihmë?
Nëse vuani nga depresioni post-natal është me rëndësi që ta pranoni dhe kërkoni ndihmë. Njerëzit shpesh nuk e njohin depresionin post-natal. Kjo ndodh në kohën kur shumë ndryshime ndodhin dhe nënat shpesh nuk e dinë çka është normal dhe çka pritet. Problemi mund të filloj ngadalë dhe shpesh nënat mendojnë se nuk mund të përballojnë në vend që ta njohin se ato janë duke vuajtur nga depresioni post-natal. Poashtu, shumë femra me depresion post-natal ndjehen të turpruara dhe i fshehin simptomet e tyre nga të tjerët. Sa më herët aq më mirë është ta dalloni që e keni depresionin post-natal për të marrë hapa për ti ndihmuar vetëvetes dhe për tretmane efektive. Mbajeni në mend depresioni post-natal është shumë i zakonshëm dhe ka mundësi që ndodh në një nga çdo pesë femrave. Kështu që ju lutemi bisedoni dhe kërkoni ndihmë nga anëtarët e familjes tuaj, infermieren e shëndetit apo mjekut.

Kush është e rrezikuar nga depresioni post-natal? Çdo femër që lind fëmijë mund të zhvillon depresionin post-natal. Mirëpo, ekzistojnë disa faktor të cilët do te ndikojnë më shumë. Këto janë:

*Nëse keni përjetuar depresion më parë
*Nëse lindja e fëmijut ka qenë posaqërisht e vështirë dhe traumatike për ju
*Nëse keni probleme me marrëdhenie
*Nëse jeni duke përjetuar ngjarje të tjera të vështira në jetën tuaj
*Nëse jeni e izoluar nga shoqëria, pa familje dhe shoqëri të cilët mund të ju ndihmojnë
*Nëse nëna juaj nuk është afër të ju përkrah dhe ndihmojë

Mirëpo, kjo sdo të thotë se çdokush që i përjeton këto vështërsi do të vuaj nga depresionin post-natal.

Çka e shkakton depresionin post-natal?
Lindja e fëmijës është kohë kur bëhen ndryshime të mëdha. Nënat përjetojnë ndryshime biologjike, fizike, emocionale dhe sociale. Mund të ndodhë se depresioni post-natal shkaktohet nga përzierja a tëgjitha ndryshimeve. Edhe ndodhitë tjera të vështira në të njejtën kohë mund të kontribojnë.

Ndryshimet biologjike
Lindja e fëmijës sjell ndyshime të hormoneve në trupin tuaj. Depresioni post-natal mund të jetë i lidhur me këto ndryshime. Por edhe pse kjo mund të jetë shkaku dëshmitë sygjerojnë se hormonet nuk janë shkaktar të vetëm. Rrethanat tuaja individuale dhe sociale janë poashtu me rëndësi. Megjithatë, ilaqet kundër depresionit dhe ilaqet e tjera mund të ju ndihmojnë. Bisedoni me mjekun për këto.

Ndryshimet fizike
Lindja e fëmiut është rraskapitëse dhe ndonjëhere mund të shkaktojë probleme fizike p.sh. nëse keni lindur fëmiun me operacion, dhëmbjet pas operacionit. Shërimi pas operacionit nuk është gjithmonë i lehtë. Kujdesi për foshnje e bënë të vështirë që ju të pushoni dhe të fleni sa duhet. Nëse keni fëmijë të tjerë ata mund të reagojnë duke kërkuar nga ju vemendje më të madhe. Kjo mund të ju bëjë më të lodhur. Ndoshta ju nuk keni oreks të mirë dhe nuk hani sa duhet. Kur kjo ndodh është shumë lehtë të lodheni pa masë. Disa femra poashhtu ndjehen të pa sigurta dhe jo-atraktive përshkak se forma e tyre e trupit ndryshon dhe nuk kanë kohë të kujdesen për veten. Në të njejtën kohë disa femra të cilat vuajnë nga depresioni post-natal kujdesen për veten dhe foshnjen e tyre posaqrisht më shumë për të fshehur ndjenjat e dështimit që ndjejnë për shkak të depresionit. Kjo shkakton më shumë lodhje fizike.

Ndryshimet emocionale
Femrat shpesh nuk i përjetojnë ndjenjat që i kanë paramenduar kur lindin foshnjen. Kur ato marrin në duar foshnjen e tyre për të parën herë, një numër i madh i tyre nuk ndjenë atë emocione të nxituar të ‘dashurisë së nënës’. Ato vetëm ndjehen të lodhura dhe pak të shkëputura. Kjo është normale. Disa nëna e duan fëmijën në shikim të parë por disa mësohen ta duan fëmijën gradualisht. Por kryesorja është që mos të brengoseni apo të zghënjeheni nëse lindja e fëmiut nuk është si e keni paramenduar. Dhe është e vërtet se shumë femra thonë se pas lindjes së fëmiut ndjehen më të emocionuara kështu që kur gjërat nuk shkojnë mirë atëhere duken shumë më keq se zakonisht.

[King_Arthur]

Ndryshimet sociale
Lindja e fëmiut mund të shkaktojë shumë ndryshime. Nevojat e foshnjes vështërsojnë vazhdoni jetë aktive shoqërore. Poashtu mund të shkaktojë tendosje në marrëdhëniet e prindit sepse është vështirë të kalojnë kohë së bashku si çift. Për shkak se shumë njerëz nuk jetojnë afër anëtarëve të familjeve të tyre, prindët mund të ndjehen të izoluar dhe nënat nuk kanë ndihmë nga njerëzit e tjerë. Posaqërisht ato të cilat nuk i kanë nënat e tyre afër të ju ndihmojnë gjatë kësaj kohe të vështirë. Edhe ato që kanë familjet afër mund të kenë vështërsi të kërkojnë ndihmë praktike. Gazetat, revistat dhe programet televizive thonë se të lind fëmijë është përvojë e mrekullueshme por shpesh nuk përmendin pjesët e vështira. Për shkak se çka dëgjojmë nga mediat dhe se çka njerëzit tjerë tregojnë për lindjen e fëmiut, femrat ndonjëherë ndjehen se kjo kohë duhet të jetë e përkryer. Ato mendojnë që çdokush tjetër ia del mbanë të lind fëmiun në mënyrë natyrale dhe lehtë dhe menjëhere bëhet nënë e përkryer. Kjo ndikon të keni vështirë të kërkoni ndihmë. Por ky mit për amësinë është larg nga e vërteta për shumë njerëz. Lindja e fëmiut mund të jetë shumë e vështirë dhe të bëheni nënë është rol i ri që mësohet në jetë. Femrat këto ditë kanë më shumë kërkesa se nënat e të kaluarës. Ato ndoshta janë mësuar të dalin të punojnë dhe tani ndjehen të izoluara në shtëpi dhe i mungon takimi me kolegët e tyre. Por nëse vendosin të kthehen në punë ato mund të ballafaqohen me shumë mundime.

Ndodhitë e vështira (me stres) jetësore
Ne gjithashtu njohim se njerëzit të cilët kanë përjetuar apo perjetojne jete me ndodhi të mundueshme mund të ju shfaqet depresionin post-natal pas lindjes. Për shembull, abortimet spontane në të kaluarën, vdekja e nënës, probleme financiare, vështërsi me banim. Përfundimisht është me rëndësi të mbani mend se njëra prej shkaqeve më të zakonshme të stresit janë ndryshimet në jetë, dhe asgjë më shumë se lindja e fëmiut nuk e ndryshon jeten.

Çka mund të të ndihmon?
Mos harroni se ndihma ekziston dhe ka mënyra se si ju mund t’i ndihmoni vetës. Hapat e parë

*Pranoni se diçka nuk është në rregull
*Bisedoni me partnerin/burrin tuaj ose me ndonjë shok/shoqe apo ndonjë nga anëtarët e familjes për ndjenjat që i përjetoni
*Mos harroni se ju do të bëheni më mirë
*Bisedoni me mjekun apo infermjeren e shëndetit

...dhe tjetër
Siç po e shohim, mund të ketë shumë shkaqe të depresionit post-natal, dhe ka disa tretmane që ju ndihmojnë.

A ndihmojnë medikamentet?
Ilaçet kundër depresionit mund të jenë shumë të dobishme, mirëpo ju ndoshta nuk mund të merrni ilaçe përderisa jeni duke ushqyer foshnjen me gji. Bisedoni me mjekun për këtë. Ilaçet mund të jenë posaqërisht të dobishme nëse jeni duke përjetuar shumë simptome fizike të depresionit, si oreks të dobët, pagjumësi, mungesë të energjisë. Nëse mjeku juaj ju udhëzon medikamente kundër depresionit, mos harroni se ato fillojnë të kenë efekt pas dy javësh. Besohet se këto ilaçe zakonisht nuk janë zakon-formuese (adiktive), mirëpo si me çdo ilaç nuk duhet të ndërrpreni për njëhere. Është me rëndësi ta merrni dozën e plotë që zakonisht zgjat 6 muaj. Mjeku juaj do të bisedoj hollësisht me ju për këto çështje nëse mendon se ilaçet do të ju ndihmojnë.

A do të përjetojë efekte të padëshiruara nga medikamentet?
Disa njerëz përjetojnë efekte të padëshiruara si lodhshmëri dhe tharrje të gojës por këto simptome kalojnë pas dy javësh. Ndërkohë konsumoni i madh i ujit dhe thithja e ndonjë ëmbëlsirë mund të ju ndihmojë. Edhe pse këto efekte të padëshiruara mund të jenë jo te këndëshme dobia e ilaqeve e tejkalon këtë. Posaqërisht ndhmojnë me shumë nëse i merrni ilaqe kundër depresionit paralelisht me tretmanet e tjera biseduese për përjetimet tuaja me terapistin. Prap, mjeku do të ju informojë më hollësisht.

Po tretman tjetër?
Studimet vërtetojnë se terapija konsultuese është tretman shumë efektive për depresionin post-natal. Infermjerja e juaj e shëndetit është përsoni me të cilën mund të bisedoni, ajo mund të ketë trajnim në shkathtësi të konsultimit. Mjeku mund të ju drejtojë te një konsultues në klinikën lokale apo te psikologu, infermjerja psikiatër nga komuniteti. Konsultuesi juaj mund të shqyrtojë me ju çështjet nga e kaluara, të cilat ju mendoni se kanëlidhshmëri me ndjenjat që i përjetoni tani.

Si ta ndihmojë vetën?
Mund te merrni disa hapa praktike të cilat ju bëjnë të ndjeheni më mirë.

*Të bisedoni për ndjenjat tuaja është me rëndësi. Ndoshta ju duket vështirë të bisedoni me partnerin/burrin tuaj por nëse i mbani gjërat në vete tërë kohën ai mund të ndjehet i lënë anash. Kjo posaqërisht është e vërtet nëse nuk dëshironi të keni marrëdhënie seksuale, gjë që ndodh shpesh te njerëzit me depresion.
*Mundohuni të mos kaloni kohën vetëm çdo ditë. Bëni përkjekje që të takoheni me shoqe/shokë apo të takoheni me nëna tjera. Infermjerja e juaj e shëndetit mund të ju tregojë për grupet lokale ku mund të njoftoheni me femra të tjera. Ndonjëhere mund të ketë grupe ku japin përkrahje të cilat mund të ju ndihmojnë shumë. Poashtu ka edhe anëtarë nga organizatat vullnetare të cilt mund të ju ofrojnë përkrahje praktike dhe emocionale.
*Çdoherë pranoni ofertat për ndihmë praktike. Mos të ju vjen keq të kërkoni ndihmë apo të ndiheni keq për ta pranuar ndihmën. Gratë të cilat përjetojnë depresion të rëndë është e mundur se kanë të drejtë për ndihmë me mbikëqyrje të fëmijve dhe punë shtëpiake.
*Mos u mundoni të bëheni amvise e përsosur. Nuk është me rëndësi a e keni shtëpinë e pastër apo të papastër. Bëni sa më pak punë që është e mundur.
*Pushoni sa më shumë sepse lodhja e keqëson depresionin.
*Hani ushqim të shëndoshë.
*Gjeni kohë për vetën. Kjo mund të jetë joreale por nëse p.sh. kaloni një kohë të gjatë në vaskë, bëni shetitje të shpejtë apo vetëm nëse e lexoni një revistë për gjysmë ore ju ndihmon të qetësoheni.
*Ushtrimet fizike posaqrisht janë shumë të dobishme.

Çka mund të bëjë tjetër?
Ndoshta mund të jetë vështirë të bëni këto ndryshime për shkak se depresioni ndikon në mënyrën si mendojmë, ndjenjat tona dhe mënyrën se si sillemi. Mënyrat në vijim mund të ju ndihmojnë të i tejkaloni mendimet, sjelljet dhe ndjenjat depresive.

1.Planifikimi ditor
Kur njerëzit janë në depresion ata zakonisht nuk dëshirojnë të bëjnë asgjë. Për ata është vështirë të vendosin çka të bëjnë dhe mund të mbeten duke bërë pak gjëra. Nëse kjo është problem për ty, mund të filloni të krijoni një listë me gjërat që ju deshironi pastaj planifikoni listën se si te veproni. Ia filloni me diçka të lehtë dhe mos synoni të bëni shumë gjëra. Shikoni listën dhe nënvizoni gjërat që i keni kryer. Në fund të ditës ju mund ta shikoni listën se çka keni bërë. Ushtrimet fizike dhe aktivitetet ju përmirësojnë gjendjen shpirtërore. Mundohuni të shtoni diçka në plan çdo ditë. Vizitat e shoqërisë, familjen dhe fqinjëve mund të ju ndihmojë. Mbajeni në mend mos synoni shumë. Gjërat të cilat kanë qenë të lehta mund të jenë shumë të vështira tani. Filloni nga ku jeni tani dhe derisa arritni aty kur keni qenë mirë.

2. Kënaqsitë dhe sukseset
Kur njerëzit vuajnë nga depresioni ata shpesh harrojnë për sukseset e tyre dhe me çka kënaqen. Shumë njerëz nuk janë të vetëdijshëm për sukseset e tyre. Kur i shkruani të gjitha ngjarjet e ditës në planin tuaj aktiv, gjërat të cilat ju ofruan kënaqsi i shënoni me shkronjën K, dhe S për aktivitetet e suksesshme. Mos u bëni shumë modest. Njerëzit të cilet vuajnë nga depresioni zakonisht nuk i pranojnë sukseset e tyre. Mos e krahasoni vetën me si keni qenë me parë, lavdojeni veten për çdo sukses. Kur jeni në depresion çdo gjë është vështirë kështu që kur arrini të bëni diçka ju duhet të pranoni dhe shpërbleni. Mundohuni të keni disa ngjarje të këndshme. E dhuroni vetën – kjo ju ndihmonë.

3. ABC-ja e ndryshimit te ndjenjave
Është e mundshme se personi i cili vuan nga depresioni post-natal të ketë mendime të zymta te cilat shkaktojne gjendje të ultë shpirtërore. Kjo është e vërtet për çdokend me çfardo lloj depresioni. Mundohu të mendoni për ndonjë ndodhi të tanishme që ju ka zemëruar dhe kjo ju ka mërzitur. Mendoni për ngjarje në tri faza: A. Ndodhia B. Mendimet tuaja për te C. Ndjenjat tuaja për te Zakonisht njerëzit mbajnë në mend A-në dhe C-në. Ta shikojmë një shembull. Po supozojmë se fëmiu juaj nuk ndalet së qari edhe pse ju keni bërë çdo gjë t’i ndihmoni. A. Ndodhia – fëmiu nuk pushon së qari B. Mendimet tuaja – ‘Nuk mund të duroj më’. ‘Do ta dridhi fëmiun’. ‘Jam nënë e padobishme’. ‘Nuke meritoj ta kam fëmijë.’ C. Ndjenjat- mërzitur, fajtore. Sa e mërzitshme! Nuk më vjen çudi se ndjeheni keq! Është me rëndësi të jeni të vetëdijshëm për këto tri faza. Kjo është se nëse ne mund të ndryshojmë se çka mendojmë për një ngjarje mund të ndryshojmë si ndjehemi.

4. Barazpeshimi
‘Barazpeshimi është teknikë e dobishme për ta provuar. Kur keni mendime negative, mendime kritike e barazpeshoni duke i thanë vetës gjëra pozitive. Për shembull: Mendimi: ‘Unë nuk jam nënë e mirë’, mund të barazpeshohet me: ‘infermjerja ime e shëndetit më thotë se jam duke u kujdesur mirë dhe foshnja vazhdon të përparon.’ Qartësisht, kjo është lehtë të flitet por vështirë të bëhet. Kur keni mendime negative shpesh është vështirë të i largoni këto, por nëse praktikoni atëhere bëhet më lehtë.

5.Mënyra dy shtyllore
Një mënyrë tjetër që mund të ju ndihmojë është duke i shkruar mendimet negative në një rresht dhe në rreshtin tjetër mendimet më të barazpeshuara pozitive. Si kështu:.

[King_Arthur]

Mendimet negative: Mendimet e barazpeshive:
Nuk jam duke i përballuar gjërat – shtëpia ime është rrëmujë Gjërat mirë shkojnë. Është në rregull nëse shtëpia është pak më shumë rrëmujë se si zakonisht.

Ju mund të vazhdoni dhe të mbani një ditar të ngjarjeve, ndjenjave dhe mendimeve. Mund të duket si grafiku i mëposhtëm. Përdorni mënyrat e shpjeguara që të ia filloni të mendoni në mënyrë më të barazpeshuar.
Shiqoni për gabime në mendimet e shprehura më poshtë.

Ngjarja Ndjenjat apo emocionet Mendimet në mendjen tuaj Mendimet më pozitive
Shembull: Sot në klinik një nënë nuk foli me mua Mërzitshëm dhe në depresion Unë nuk i pëlqej asaj; askush nuk më pëlqen mua. Ajo me siguri është e zënë me mendime të tjera – unë po konkludoj para kohe se a i pëlqej asaj.

6. Mbani në mend hollësirat
1.Hulumtimet sqarojnë se personat që vuajnë nga depresioni nuk i mbajnë në mend hollësirat e ngjarjeve dhe mendojnë në mënyrë të përgjithshme si ‘Unë kurrë nuk kam qenë e mirë për asgjë’. Provoni ta mësoni veten për t’i mbajtur në mend hollësirat kështu që të i kujtoni kohërat dhe përvojat e mira. Ditari mund të ju ndihmojë me këtë. Bëni një listë të sukseseve dhe aspekteve për veten si ‘Unë gjithëmonë i mbaj takimet me kohë’, ‘I kam ndihmuar një shoqes të martën’, Partneri im më uroj për punën time javën e kaluar’.
2.Përmbledhja

Përdorimi i planit ditor, shënimet e kënaqësive dhe sukseseve dhe ditari me mendimet tuaja automatike dhe me mendimet më pozitive mund të ju ndihmojë të ballafaqoni depresionin dhe mendimet e zymta që keni kur jeni në depresion.

7. Zgjidhja e problemeve të vështira
Ndonjëherë ne ndjehemi të zhytur plotësisht nga gjërat e komplikuara dhe të vështira që duhet ti bëjmë. Një mënyrë e cila mund të ju ndihmojë është nëse shkruani hapat të cilët duhet t’i merrni për ta kompletuar një punë dhe mandej e bëni atë punë hap mbas hapi. Kur jeni në depresion edhe problemet më të vogla mund të jenë vështirë të zgjidhen. Nëse keni ndonjë problem që është posaqërisht problem i vështirë, i përkujtoni kohën kur keni zgjedhur problemin të njejtë me sukses dhe përdorni të njejtën mënyrë. Apo mund ta pyetni ndonjë shoqe/shok se si kishin vepruar ata në të njejtën situatë. I shkruani të gjitha mundësitë edhe ato që ju duken pa kuptim. Jeni sa më kreative që është e mundshme. Sa më shumë mundësi që mund t’i mendoni aq më shumë keni mundësi të gjeni atë që do të bëjë punë. Pasi që i konsideroni të mirat dhe të këqijat e të gjitha mundësive e zgjedhni ate të cilën ju mendoni është zgjedhja më e mirë.

8. Besimet afatgjate
Ndonjëherë njerëzit kanë mendime nga e kaluara për veten të cilat janë vetë kritikuese – për shembull. ‘Unë nuk jam person shumë i menqur’ apo ‘Unë nuk jam person shumë i dashur’. Këto besime zakonisht janë nga përvojat në të kaluarën dhe mund që nuk janë të vërteta tani. Mundohuni të e shikoni këtë më gjerësisht, mos e mundoni veten dhe kërkoni për dëshmi që i mohon këto besime.

9. Ku mund të kërkojë ndihmë tjetër?
Këshilla e lartëpërmendura mund të ju ndihmojnë t’i tejkaloni vështërsitë e depresionit post-natal dhe prap të veni nën kontroll mendimet dhe jetën tuaj. Megjithatë, nëse ju keni nevojë më shumë ndihmë, kërkoni ndihmë nga mjeku juaj apo infermjerja e shëndetit. Siç i përmendem më lartë ekzistojnë edhe tretmane të tjera që mund të ju ndihmojnë. Nëse keni ndjenja të depresionit dhe mendoni të lendoni veten apo fëmiun tuaj ju duhet ta vizitoni mjekun sa më shpejt. Mos harroni që tretmanet për depresion post-natal ndihmojnë shumë dhe shumica e njerëzve shërohen shpejt

[Melody]

i ke ren pak si shum gjat
gjithsesi kam ven re qe depresioni vazhdon te preki shum njerez... esht smundje qe do koh ta kurosh

[King_Arthur]

i ke ren pak si shum gjat
gjithsesi kam ven re qe depresioni vazhdon te preki shum njerez... eshte semundje qe do koh ta kurosh

ke shume te drejte depresioni po hapet shume shpejt .